نمىآيد يكى همين شهر است كه در دو هزار سال قبل از اين بنا شده است ، با بناهاى بسيار عالى شبيه به بناهاى قديم اصفهان . شهرى است بسيار بزرگ و تا حال دو ثلث آن از زير خاك بيرون آمده و تفصيل او اين است كه اين شهر در دامنهء كوه آتشفشان واقع است « 1 » و در دو هزار سال قبل در يك وقت از كوه مذكور بقدرى خاكستر مثل سيل آمده كه جميعا شهر و اهل شهر در زير خاكستر ماندهاند . چنان كه بعد از پيدا كردن شهر ، مردمان زياد پيدا كردهاند كه هركس در جاى خود ذغال شده است و همچنين اسباب بسيار چه ذغال شده و چه نشده از اين شهر بيرون آوردهاند كه الآن در شهرآباد به جهت تماشاى مردم در محلى مخصوص گذاشتهاند . خلاصه تفصيل اين شهر زياد است اگر زنده مانديم و شرفيابى حاصل شد در زمان ملاقات عرض خواهد شد .
بعد از دو روز مجدّد كشتى رفته و با زحمت هرچه تمامتر شب و روز طى مسافت كرديم تا رسيديم به طولون كه بندر جنگى دولت فرانسه است و چون اينجا محل فرود آمدن سفارت كبرى نبود خواستند بگذرند باد بسيار شديدى پيدا شد و مانع شد كشتى را از رفتن ، لابدّ وارد بندر مذكور شده و در آنجا لنگر انداختيم . سردارهاى بحرى كه در آنجا توقف داشتند چند نفر از صاحبمنصبان خود را فرستادند خدمت جناب سفير كبير كه اگرچه تشريف آوردن شما اينجا رسما نيست ليكن محض از براى احترام تشريف بياوريد به شهر و دو روز توقف بفرمائيد تا دريا قدرى آرام شود بعد به سمت مقصد تشريف ببريد .
جناب جلالتمآب نيز از روى لابدّى قبول فرموده و با سه نفر از صاحبمنصبان كه سابق اسامى آنها عرض شد به شهر تشريف بردند و در وقت بيرون آمدن جناب سفير كبير از كشتى از براى احترام نوزده تير توپ شينليك « 2 » كردند و سركار خداوندگارى با احترام زياد وارد مهمانخانه كه مشخص كرده بودند شدند و به محض رسيدن ، سردار بزرگ بحرى كه يك پاى او را گلولهء توپ برده بود و از اشخاص بزرگ فرانسه است به ديدن جناب سفير كبير آمده و با احترام زياد حركت كرده مجلس بسيار خوش گذشت و خيلى خوشحال شدند كه در اين فصل كه بدترين وقتهاى دريا است الحمد للّه به صحّت رستيم و اين را دليل بر قوّت بخت و اتحاد دو پادشاه بزرگ كه اعليحضرت ظل اللهى و اعليحضرت امپراطور فرانسه باشد گرفتند .
و سردار معظم اليه از جناب سفير كبير توقع نمود كه فردا را به ديدن جباخانه و
هامش
( 1 ) . مراد شهر پمپئى است .
( 2 ) . رسم الخط نامه در تمام موارد چنين است ؛ مراد شلّيك .