خلاصهء مشروحهء جناب امامجمعه اصفهان « 1 » غائله نان در اصفهان
حاشيهء نامه مهر سفيد شير و خورشيد دولتى ، تاريخ تحرير نامه بايد بين سالهاى 87 - 1286 ه . ق باشد كه امير اصلان خان مجد الدوله ، دائى ناصر الدين شاه پيشكار سلطان مسعود ميرزا حاكم اصفهان بود .
حسب الامر در باب بىنظمى ولايت تلگرافى كرده بوديد . اين ضعيف هم جوابى عرض كردم . حال مبيّن تلگراف مىشوم . در اين چند روز كه شاهزاده « 2 » و مجد الدوله در بيرونها بودند . ميرزاى وزير به عداوت محمد كريم خان سرهنگ كه مواظب امر نان بود و در اين مدت خوب راه برد و همچنين به خيال منفعت بلوكات متعلقهء خود كه نصف بيشتر اصفهان است ، يك دانه گندم نگذاشت ، خريد . بدين واسطه نان كم شد و مردم به صدا درآمدند . جناب شيخ هم قدرى برنخورده و قدرى هم از روى غرض ، به منبر رفته ، بعضى فقرات گفتند و وعدهء رفتن تخت فولاد « 3 » به مردم دادند . اغتشاش شهر زياد شد و به شب بناى سرقت گذاشتند .
اين ضعيف خبّازها را با محمد كريم خان خواسته قرارى در امر نان داده فورا به مجد الدوله نوشت و معجّلا به شهر معاودت كرده چند نفرى را سياست نموده فى الجمله نظمى حاصل شد .
از فقرهء نان فارغ نشده ، جنجال آب برپا شد . لنجان با ميرزاست و شلتوك و صيفى زياد كاشته آب سهمى ماربين را گرفته و جمع كثيرى به دادوفرياد آمدند . از آن طرف هم ميرزا فرستاد لنجانىها را بىجهت به شهر آورد كه در مقابل آه و ناله كنند . باز هم زحمتها كشيديم تا اين مفسده آرام گرفت .
ميرزا حالتى بهم رسانيده كه نه تمكين حاكم را دارد و نه ملاحظهء ولايت را .
اسباب مفسده به همه جهت جمع است . از عرف وزير و شرع جناب شيخ بجز اين
هامش
( 1 ) . المآثر و الآثار ( چهل سال تاريخ ايران ) ، به كوشش ايرج افشار ، در چهل سال اول سلطنت ناصر الدين شاه ، از چهار امامجمعه اصفهان نام مىبرد كه عبارتند از : ميرزا سيد محمد خاتونآبادى ( درگذشتهء 1291 ه . ق ) ، مير محمد حسين خاتونآبادى ( درگذشتهء 1298 ه . ق ) ، آقا ميرزا محمد على ( درگذشتهء 1300 ) ، حاج ميرزا هاشم ( درگذشتهء 1321 ) . با توجه به اينكه تاريخ فوت ميرزا سيد محمد خاتونآبادى نزديكتر به تاريخ تحرير اين نامه است ، احتمالا نويسندهء نامه اوست . رجوع شود به صفحات ( 212 ، 765 ) و ( 213 ) و ( 248 ، 786 ) و ( 248 ، 787 ) دورهء سه جلدى كتاب مذكور در فوق .
( 2 ) . مراد شاهزاده سلطان مسعود ميرزا يمين الدوله ( - ظل السلطان ) پسر ارشد ناصر الدين شاه است .
( 3 ) . مراد قبرستان تخت فولاد اصفهان است .