از بصره شود ازو خيلى كارسازى مىشود . آدم باعرضهء بامصرف را از خدا مىخواهم . از كوهنشينى و دورهگردى چه برمىآيد ، به چه كار دنيا و آخرت مىآيد . نظم آن صفحات را از عاليجاه مىخواهم . امر رعيتى و نوكرى را بايد بسيار مضبوط بكنى . اين كلهر و گوران چرا وحشى صفتند ، مگر قشونهاى ركابى كه زحمت مىكشند و به كار اين دولت مىآيند و با اسمورسم و آبرو مىشوند آدم نيستند . نوكرى كه مثل نوكرهاى شاه چراغ باشند به هيچ كار من نمىآيند . نوكرها بايد در هر سرحد در ركاب حاضر باشند ، در زحمت و راحت با ما شريك باشند ، نه اينكه اگر ما به ذهاب بيائيم گوران [ كه ] نوكرى است ، در سفر خراسان [ و ] آذربايجان و سمتهاى ديگر حاضر نباشند ، نوكر « 1 » زن و گاو [ و ] خرشان باشند . دهم ربيع الاول سنهء 1254 .
- 5 - دستخط محمد شاه قاجار به معتمد الدوله « 2 » با قشون مىآيم به سياحت اصفهان و فارس
تاريخ تحرير نامه غرّهء رجب 1255 و دور آن تذهيب و بين سطور طلااندازى شده است .
معتمد الدوله از جاهاى مشهور و زرخيز ايران ، بزرگتر از همه اصفهان است .
آن سال خسرو خان پول خوب فرستاد . درين سالها ، از اوّل تا آخر يزد ، گيلان خوب از عهدهء مالياتش ، بىحرف درآمد . از امان الله خان كه هيچ حساب نمىفهمد و خانلر ميرزا صغير ، البته جناب معتمد كمتر نخواهد شد و در سلك حكّام بىمصرف فارس ، فلان و فلان شمرده نخواهد شد . اين است كه با قشون مىآيم براى سياحت اصفهان و فارس .
هركه او دارد ز مهرت ، دل گرو * گردنش را مىزنم تو شاد رو
ميرزا نبى خان « 3 » را به شيراز پيشتر فرستادم . پول معقولى بفرست كه به مردم بدهم .
هامش
( 1 ) . در اصل : نوكرى و ظاهرا سهو القلم است .
( 2 ) . با توجّه به تاريخ تحرير نامه مراد منوچهر خان معتمد الدوله از رجال نامدار دورهء سلطنت فتحعلى شاه و محمد شاه قاجار است .
( 3 ) . مراد امير ديوان قزوينى ، نبى خان است كه در تاريخ 1254 در حدود يك سال قبل از سفر محمد شاه به اصفهان ( موضوع اين نامه ) ، از طرف محمد شاه براى فرونشاندن نزاع بين اهالى شيراز و توپچيان و رفع غائلهء فارس فرستاده شده بود كه كامياب شد و به حكومت فارس منصوب گرديد . ميرزا نبى خان پدر ميرزا -