در خرابى كار بنده قرارى فرمايند و آن اوقات بود كه آقايى امين الملك به آذربايجان تشريف آوردند . مراتب اوضاع خود را نيز به آقايى امين الملك عرض نمودم . فرمودند كه بايد سركاروالا در خرابى كار تو بناگذارى فرمايند . بناگذارى كار من آن شد [ كه ] جميع دهات جمعى من به صاحبان خود دهات واگذار شده مداخله ، معامله [ اى ] بجز اصناف و قصبهء اسكو « 1 » نداشتم و ندارم .
دهى است سهلان « 2 » نام كه ملك حاجى سيّد حسين تاجر است و در جزو ابواب جمعى من است . خواستم به ديه مزبورهء خودم مداخله نمايم كه دست مالك نباشد ؛ كليّة كاهجو مال خود را از آنجا عمل بيا [ و ] رم . كيفيّت را نيز به سركار آقايى قوام الدوله و آقايى امين الملك عرض نمودم . فرمودند كه ده سهلان جمعى تو است ، بايست خودت معامله نمائى .
آدم به ده مزبور فرستادم . حاجى سيّد حسين مبلغى [ به ] سركاروالا پيشكش نمود كه ده دست خودش باشد . سركار و الا بنده را خواسته مقرّر فرمودند كه ده را به خود حاجى حسين واگذار كن و ماليات را دستى بگير . عرض نمودم كه بجز سهلان جائى و دهى در دست من نمانده است . با اين همه مخارج و وجه پيشكش و اخراجات در خانه ، انصاف نيست كه بنده از ماليات خود بردارم ، كاهجو به جهت مال خود بگيرم . با اين همه مخارج فردا ماليات ديوانى باقى آيد . ملك كاشان خود را فروخته در سر ماليات جمعى خود نمىتوانم بدهم . وانگهى بنده را فرستادهاند كه رفع خرابى سابق من باشد ، نه اينكه خرابى و پريشانى روهم شود . قبول نفرمودند . كيفيت را به آقايى امين الملك عارض شدم . فرمودند كه من به سركار و الا عرض مىنمايم .
اين « 3 » گفتگو در ميان بود كه چند نفر توپچى و فرّاش فرستادند ، آدم بنده را از سهلان اخراج نموده دست پاى آدم بنده را شكستند و مشلّق نمودند . كيفيت سهلان به
هامش
( قوام الدوله ) محوّل گرديد . حشمت الدوله پس از عزل ميرزا تقى خان از صدارت يعنى 20 محرم 1268 ه .
ق در دورهء صدارت ميرزا آقا خان نورى هم تا سال 1270 درين سمت باقى بود . در سال مذكور معزول و برادرش فيروز ميرزا نصرت الدوله به جاى او انتخاب گرديد ( ر . ك : شرححال رجال ايران ، ج 1 ، ص 462 ) .
( 1 ) . قصبهء اسكو [ اكنون توسعه يافته شهر شده است ] مركز بخش اسكو از شهرستان تبريز ، پانزده كيلومترى جنوب باخترى در مسير راه تهران و دهخوارقان ( فرهنگ جغرافيايى ايران ، تأليف رزمآرا ، ج 4 ) .
( 2 ) . سهلان : سهولان( Sahul n )ده از دهستان آختاچى بخش حومهء شهرستان مهاباد ( فرهنگ جغرافيايى ايران ، تأليف رزمآرا ، ج 4 ) .
( 3 ) . در اصل : در اين