فدايت گردم مقرب الخاقان سردار عرض كردهاند كه مخلص خدمت بندگان خداوندگارى روزنامهء مجلس ايشان را دادهام ، و عدد اسامى جمعى را عرض كردهام ، و گفتهام مرتكب اعمال ناپسند بودهاند ، و گفتهاند در وقت اين عرايض شما هم در خدمت بندگان خداوندگارى بودهايد .
من عرض مىكنم و بىادبانه قسم مىدهم كه شما را به روح مبارك ائمهء طاهرين عليهم السلام قسم مىدهم اگر شما تشريف داشتهايد كه من چنين عرضها كردهام يا نبودهايد و بر شما معلوم شده است كه چنين عرضها كردهام ، يا يك كلمهء بد از منزل سردار و خود سردار و مهمانهاى سردار گفتهام حقيقت را بنويسيد ، و اگر خلاف گفتهاند و چنين خبرى ابدا وقوع نداشته ، باز حقيقت را مرقوم فرمائيد و السلام .
حاشيه به خط ميرزا آقا خان نورى :
مخدوم من ، به مرگ خود سردار ، به سر مرتضى على ، ديروز اتفاقا با سردار قسم قرآن خوردم و چنين چيزى از قول شما نشنيدم و گويندهء حرف را به امير ، خود سردار حالا مىداند . به مرگ كاظم « 1 » كه سركار امير هم اسم شراب و مجلس را نبرد وانگهى اسم شما را نبردند .
- 265 - سوادنامهء فرخ خان به وزيرمختار دولت انگليس حمايت آبت « 2 » قونسول انگليس از سيّد عبد الله « 3 »
هامش
( 1 ) . مراد از كاظم ، ميرزا كاظم خان پسر ارشد ميرزا آقا خان اعتماد الدوله صدراعظم نورى است .
( 2 ) .K . E . Abott( درگذشتهء 1873 ) از 1841 به بعد مأموريتهاى قنسولى در ايران داشت . از 1854 تا 1856 قنسول انگليس در تبريز و پس از برقرارى روابط ، مجددا از 1857 تا 1868 جنرال قنسول در تبريز بود ( رجوع شود به ص 430 مخزن الوقايع ، چاپ دانشگاه تهران ، 1344 ) .
( 3 ) . موضوع فتنهء سيّد عبد الله اهميّت داشته ، بطورى كه در دستور كار فرخ خان در لندن براى مذاكره با اولياى دولت انگليس قرار داشته است . ميرزا آقا خان نورى در نامهاى كه توسط نريمان خان به فرخ خان امين الملك مىنويسد مىگويد : . . . چيزى كه باقى مىماند مستمرى سيّد عبد الله است . مراتب افساد و شيطنت او را كه شما البتّه اطلاع داريد . ما ديگر به چه دليل مستمرى به او بدهيم اگر رعيت انگليس است چرا خود انگليس مواجب و مستمرى به رعيت خودش نمىدهد . اگر رعيت ايران است يك مرتبه ترك حمايت سفارت انگليس را بگويد ، ما خود دانيم و او ( كتاب مجموعهء اسناد و مدارك فرخ خان امين الدوله ، جلد سوم ، چاپ دانشگاه تهران ، 1346 ، ص 329 ) .