نوشته بودند كه از براى هيچ سفير كبيرى اين نوع تشريفات و احترامات كه به جهت جناب امين الملك به عمل آوردهاند تا به اكنون به عمل نياوردهاند ، و با هيچكس اينطور سلوك و رفتار شايسته نكردهاند . از اين فقره لذتها بردهايم و حسدها بردهاند . بارى هرچه در اين سفر خدمت شما بنويسم بىمزه و بىمعنى مىدانم و جهتش را هم خوب مىدانيد .
حرفهاى مستعمل و مبتذل يا سخنهاى بيهوده با هزار غرض آلوده را نوشتن چه حسنى دارد . كاغذ راست خشك ساده را هم طبع اقبال نمىكند كه قلم بر روى كاغذ بگذارد .
بنده ملا باقر طالقانى نيستم و شما ملا ابراهيم جوشقانى كه سلامتى احوال ، پشت سر هم به يكديگر بنويسيم . معنى نوشته آن است كه چنگى به دل بزند و غم از خاطر بزدايد ، مضامين مستعد خوب هست . به قول مرحوم شريف خان قزوينى رد شو . خلاصه در اين نوشته خجالت مىكشم كه باز عرض كنم كه ان شاء الله چند روز ديگر مژدهء گرفتن هرات را خواهم فرستاد « 1 » . زياد طول كشيد . نواب حسام السلطنه هيچ خوب حركت نكردند و مردم را دلگرم نداشتند و خشك بستند و خود را بىعظم كردند . يك روز بعد از ورود نوشتجات سركار ، چاپار نواب و الا هم وارد شد . باز نوشته بودند كه كار تمام است . كمال استيصال و پريشانى را اهل شهر دارند قحط و غلا هم به شدّت در شهر هست . همين چند روز شهر را خواهيم گرفت . نمىدانم خدمت شما چه بنويسم . فوج چهارم تبريز هم مأمور به فارس شد و رفت . دو فوج فراهان و دو فوج كزّاز هم مأمور به عربستان « 2 » شدند . گوشها و هوشها حالا به طرف جناب امين الملك هست ، تا چه كند « 3 » قوت بازوى تو . در عقل و كفايت و حسن تدبير و تمهيد و زبان و بيان و كاردانى سركار شما را مسلم مىدانم ، به حمد الله هم هستيد . فضل خداوندى شامل بشود بهطورىكه منظور امناى دولت قاهره است رفع كدورت و برودتى كه ما بين دولتين بهيتين « 4 » بوده است اگر كسى نداند انصاف نكرده است . برادر مهربان ميرزا هاشم خان هم شب و روز مراقب و مواظب كارهاى خودش هست . حالا مىداند كه در دنيا چه خبر است .
راپرتچىهاى قرمساق هم كمكم حالا مىروند كه به طبيعت اوّل بشوند كه خبر است كه سركار امين الملك سفرشان دو سال طول خواهد كشيد . چرا ما مردمان مقعولى باشيم ؟
هامش
( 1 ) . هرات در هفتم صفر 1273 به وسيلهء سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه فتح شد ( مقدمهء مرحوم دكتر حسين محجوبى اردكانى بر مخزن الوقايع ، چاپ دانشگاه تهران ، ص 32 ) . با توجه به تاريخ تحرير اين نامه ظاهرا وقايعنگار از فتح هرات بىخبر بوده است .
( 2 ) . مراد خوزستان
( 3 ) . در اصل : چكند
( 4 ) . مراد ايران و انگليس است .