عريضه [ اى ] هم ميرزا فتحعلى خان صاحب ديوان « 1 » به خاكپاى مبارك با اميدوارى تمام عرض كرده است . چون از اينكه در دفترخانهء مباركه بتواند مصدر خدمتى بشود مأيوس است استدعاى حكومتى دارد و بر رأى مهرآراى مبارك هم روشن است كه چاكر زرنگ كارگزارى است . ديگر رأى ، رأى همايون اعلى روحنا فداه است و السلام .
صدر و حاشيهء عريضه به خط ناصر الدين شاه :
اولا در فقرهء ميرزا عباس خان او را نوكر قابلى مىدانم . البته البته او را كمال اطمينان بده كه در خدمت خودش دلگرم باشد . با وزير دول خارجه هم حرف بزن . وزير هم واقعا او را دلگرم خدمت كند . حواسش را مغشوش نكنند بىجهت . از مواجب محمد خان پسر سردار دويست تومان براى غلامعلى خان پسر ابراهيم خان دادهام باقى مانده را به زن سردار بدهند . البتّه هرقدر هم مصلحت بدانى پيشكش گردنش بگذار بدهد . اين كمال مرحمت در حق او بود و الّا رسم نبود مواجب مرده را به مادرش بدهند .
در باب صاحب ديوان حالا چه وعده مىتوان داد ، باشد تا ببينم .
- 195 - تعيين مبلغ پيشكش سلطان احمد ميرزا « 2 »
هامش
( 1 ) . ميرزا فتحعلى خان صاحب ديوان شيرازى ( متولد 1236 و درگذشتهء 1314 ه . ق ) پسر دوم حاجى على اكبر قوام الملك و نوهء حاجى ابراهيم اعتماد الدولهء شيرازى ، همسر خرّمبهار خانم احترام الدوله دختر چهل و چهارم فتحعلى شاه قاجار در سال 1273 به منصب صاحبديوانى ملقب شد . در سال 1275 حاكم يزد شد . در سال 1277 كه پيشكارى وليعهد با سردار كل بود ، وى نيز كار ماليات آذربايجان را در دست داشت تا اينكه بين اين دو اختلاف افتاد و صاحب ديوان تقاضاى احضار به طهران كرد . در اوايل 1286 مستقلا حكمران اصفهان شد و تا سال 1288 در اين سمت بود و در اواسط اين سال به پيشكارى وليعهد به آذربايجان رفت . در 1290 به لقب وزيرنظامى آذربايجان نيز ملقب شد . در سال 1308 حاكم خراسان و متولىباشى آستان قدس رضوى گرديد و تا 1310 در اين مقام بود . در 1311 حاكم كرمان و در محرم 1312 معزول شد . وى در سال 1314 درگذشت و در مشهد مقدس ، در حرم حضرت رضا ( ع ) در قسمت دار السعاده مدفون گرديد . به تلخيص از تعليقات مرحوم محبوبى اردكانى بر المآثر و الآثار ( چهل سال تاريخ ايران در دورهء پادشاهى ناصر الدين شاه ) ، به كوشش ايرج افشار ، ج 2 ، ص 535 .
ميرزا فتحعلى خان صاحب ديوان شيرازى خانهء مجللى در تهران داشته است كه در ص 122 جلد اوّل همان مأخذ در باب « ابنيهء مستحدثه و عمارات متجدّده . . . » با اين عبارت بدان اشاره شده است : « خانهء جناب جلالتمآب اجل ميرزا فتحعلى خان شيرازى صاحب ديوان واقعه در محلّهء چالميدان دار الخلافهء طهران » .
( 2 ) . سلطان احمد ميرزا معروف به مچول و ملقّب به عضد الدوله ( 1319 - 1234 ه . ق ) مؤلف تاريخ -