- 174 - گزارش پزشكى از وضع مزاج ناصر الدين شاه قاجار
عريضهاى است خواندنى به مهر پنج نفر از پزشكان مخصوص براى « اصلاح و رفع سوء مزاج مخفيّه » كه اشارهاى است به آثار انقطاع نسل شاه كه از چهار سال پيش شروع شده بود . سجع چهار مهر از پنج مهر پشت نامه بدين شرح است : محمّد حسن ( 1264 « 1 » ) - نظر على - طولوزان « 2 » - الله محمد على المتوكل عبده نقى « 3 » .
هامش
( 1 ) . محمد حسن : مراد بگمز عماد الاطباء از ارامنهء اسلامبول كه مسلمان شد و نام محمد حسن بر خود گذاشت . اطباى فرنگى ناصر الدين شاه جز وى عبارت بودند از دكتر كلكه فرانسوى ، دكتر پولاك نمساوى ( اطريشى ) ، دكتر طولوزان ( فرانسوى ) و دكتر فوريه كه اسامى سه نفر اوّل زير عنوان حكيمباشى فرنگى در صفحهء 47 جلد اوّل المآثر و الآثار ( چهل سال تاريخ ايران در دورهء ناصر الدين شاه قاجار ) ، به كوشش ايرج افشار آمده است . در همين صفحه اسامى سه طبيب ديگر كه مربوط به دورهء چهل سالهء اوّل سلطنت ناصر الدين شاه است به نامهاى ميرزا بزرگ قزوينى و ملّا قبلى و حاج آقا بابا ملك الاطباء به عنوان حكيمباشى ايران درج شده است .
( 2 ) . طولوزان : طبيب مخصوص ناصر الدين شاه كه تا آخر عمر در ايران بود و سمت سرپرستى طب را در مدرسهء دار الفنون داشت ( تاريخ مؤسسات تمدنى جديد در ايران ، تأليف دكتر حسين محبوبى اردكانى ج 1 ، چ اوّل ، دانشگاه تهران ، 1354 ، ص 279 ) .
( 3 ) . مراد على نقى حكيم الممالك پسر آقا اسمعيل پيشخدمتباشى سلام و برادر كوچك آقا رضا اقبال السلطنه است كه در دار الفنون تهران تحصيلات طب كرد . در سال 1272 جزء همراهان فرخ خان امين الملك ( امين الدوله ) كه براى حلّ منازعهء انگليس و ايران بر سر هرات عازم دربار ناپلئون سوّم بود ، به پاريس رفت و نايب سفارت كبرى شد و در واقع سفر وى براى ادامهء تحصيلات طب بود . در مراجعت جزء اطباء مخصوص ناصر الدين شاه قرار گرفت . پس از فوت پدرش پيشخدمتباشى سلام و بعد رئيس معادن و -