معير الممالك « 1 » جواهر بخرد . دو سه جور به حضور بفرستيد ، داده مىشود .
اگر خداىنكرده در شميران ناخوشى شدّت بكند ، بايد سلطان حسين ميرزا « 2 » و ساير دخترهاى ما و دو سه نفر زنى كه در نياوران ماندهاند ، بهحسب ضرورت حركت نمايند و بهتر از همهجا امامه « 3 » است . اگر خداىنخواسته ناخوشى آنجاها باشد ، البته قرار حركت آنها را بدهيد . تخت روان نزد معيّر هست . اسب هم البته بهم مىرسد .
ميرآخور آنجا هست . چادر و فرّاش همهچيز هست . خواجه هم دارند . سپهسالار « 4 » مىدهد . همه يك جا بروند امامه ، و الا اگر ناخوشى آنجا نباشد البته حركت نكنند . در اين فقره زياد مواظب باشيد .
آن زنى كه حامله است و در داوديه « 5 » است ، چون اطراف آنجا جمعيت نيست و
هامش
نكند . ولى اين كار بيشتر براى حفظ سلطنت بود ، نه بدجنسى نسبت به اشخاص » . شاهزاده با اينكه اهل فضل و كمال بود و زبان انگليسى مىدانست ولى نسبت به تمدن و ترتيبات جديد نظر خوبى در طول زندگانى خود نداشت و بلكه جدّا با آن مخالف بود ؛ خلاصه اخلاقا مانند رؤساى ايلات صحرانشين بود .
معتمد الدوله مسؤوليتهاى متعددى بر عهده داشت كه عبارت بودند از : حكومت لرستان ( 1250 ) .
نايب السلطنهء محمد شاه در طهران هنگامى كه عازم هرات شد ( 1253 ) و همان سمت در سال ( 1255 ) .
حكومت فارس به نيابت از ناصر الدين ميرزاى وليعهد ( 1257 ) . حكومت لرستان و خوزستان ( 1278 ) . به مدّت پنج سال با لقب معتمد الدوله . قائممقام كامران ميرزا پسر ناصر الدين شاه در طهران ، هنگام عزيمت شاه به اروپا ( 1290 ) . حكومت فارس پس از بازگشت از زيارت حج ( 1292 ) . وى تأليفات متعددى نيز از خود برجاى گذاشته كه براى اطلاع از آنها و شرححال مفصل او رجوع شود به ( چهل سال تاريخ ايران در دورهء پادشاهى ناصر الدين شاه ( المآثر و الآثار ) ، به كوشش ايرج افشار ، 580 / 2 ) .
( 1 ) . دوستعلى خان معيّر الممالك نظام الدوله در 1274 ه . پس از فوت پدر سمت خزانهدارى و منصب « معيّر الممالكى » و رياست بيوتات سلطنتى يافت و در اوايل سال 1290 در پنجاه و چهار سالگى به مرض تيفوس يا محرقه درگذشت ( چهل سال تاريخ ايران ، به كوشش ايرج افشار ، 489 / 2 ) . دوستعلى خان در سال 1283 ه . ق عصمت الدوله ( فاطمه ) دختر دوم ناصر الدين شاه را در سن 9 سالگى به حبالهء نكاح پسرش امير دوست محمد خان درآورد و عروسى بسيار مفصّل و باتجملى براى پسر خودش گرفت كه دورههاى آل برمك و آل سهل را بهخاطر مىآورد و چنين عروسى در تمام دورهء سلطنت قاجاريه اتفاق نيفتاده است .
( شرححال رجال ايران ، 496 / 1 ) .
( 2 ) . با توجه به اشارهء شاه به « حركت دادن حرم شاهى » بايد مراد سلطان حسين ميرزا نيّر الدوله معروف به شاهزادهء پيشخدمت پسر پرويز ميرزاى نيّر الدوله باشد ، براى اطلاع بيشتر از شرححال او رجوع شود به ( چهل سال تاريخ ايران در دورهء پادشاهى ناصر الدين شاه ( المآثر و الآثار ) ، به كوشش ايرج افشار ، 544 / 2 ) .
( 3 ) . انيس الدوله زوجهء متنفّذ ناصر الدين شاه اهل « امامه » بود .
( 4 ) . سپهسالار : حاج ميرزا حسين خان مشير الدوله سپهسالار اعظم ناصر الدين شاه و برادر يحيى خان معتمد الملك ( مشير الدولهء بعدى ) .
( 5 ) . داوديه كه در شمال تهران و در جنوب غربى قلهك واقع شده باغ ييلاقى [ ميرزا داود خان پسر ميرزا