چاولى پس از اين پيروزى به موصل آمد و ملكشاه پسر قليچ ارسلان را گرفته نزد پادشاه سلجوقى ايران فرستاد ولى ملكشاه بعد از مدتى بكمك خليفهء بغداد نجات يافته به آناطولى آمد و بر تخت پدر نشست . « 1 »
آقسرائى ، در سبب مرگ قليج ارسلان مىنويسد : « درين هنگام سلاطين سلجوقى در عراق ضعيف شده بودند و ميان برادران اختلاف واقع شده و خلفا از ايشان « در رنج بودند ، خليفه نزد قليج ارسلان رسول فرستاد كه اگر تواند احتياط روم كند و بعد از آن به بغداد آيد او را معاونت كنيم و سلطنت عجم بر وى مقرر داريم . قليج ارسلان بهوس پادشاهى عجم ( يعنى ايران ) عزم بغداد كرد و پسر خود مسعود را وليعهد كرد و دار الملك قونيه را به دو سپرد و روان شد . »
چاولى كه از اركان دولت سلاطين عجم بود با لشكر دياربكر و اكراد بجنگ او رفت نزد امرا او تهديد فرستاد و بعضى را بمواعيد فريفته كرد . . . امرا غدر نمودند و او را در رودخانهء خابور غرق كردند . » « 2 »
در تاريخ آل سلجوق در آناطولى در اينباره چنين آمده است : « اتفاقا روزى سلطان در شكار اسب تاخت از قضاى آسمانى به آب شط افتاد اميران يمين و يسار مىدويدند و فريادها مىكردند ، قادر بودند كه او را برهانند ولى در حق او غدارى كردند . آوردهاند كه او را دو پسر بود . يكى ملك مسعود و ديگرى ملك عرب . ملك مسعود در قونيه بود و ملك عرب با پدر بود . در سنهء 527 ه تابوت او را به ميافارقين آوردند ( و در آنجا به خاك سپردند ) . ملك عرب طمع سلطنت كرد در آخر ( برادران ) صلح كردند و قلعهاى چند به ملك عرب دادند » « 3 »
چنان كه معلوم مىشود ، غرق شدن قليج ارسلان در رود خابور بر اثر توطئه اميران خيانتكار او با دشمن وى چاولى بوده است .
بنى ارتق :
ارتق بن اكسك مؤسس اين سلسله يكى از سرداران تركمان لشكر سلجوق بود كه چون تتش امير دمشق ، بيت المقدس را فتح نمود او را بحكومت آنجا گماشت . پسران ارتق امير سقمان و ايلغازى كه هر دو در جنگ با صليبيان لاتينى فلسطين شهرت بسيار يافته بودند در سال 484 ه ( 1091 م ) بجاى پدر نشستند .
در سال 495 ه ( 1101 م ) ايلغازى از طرف سلجوق به شحنگى بغداد منصوب شد . و در
هامش
( 1 ) -Pre - Ottoman Turkoy , P . 80 - 87 ; Huseyin Namik Orkun , -ترجمه به كمك آقاى عبد القادير آهنگرىTurk Tarihi , Vol 4 , P . 26 - 34( 2 ) - مسامرة الاخبار و مسايرة الاخيار ( همين كتاب ص 402 ) .
( 3 ) - تاريخ آل سلجوق در آناطولى ( همين كتاب ص 344 )