فرمان حمله از طرف آلب ارسلان صادر شد . سوارنظام سلجوقى در حالى كه از طرف تيراندازان ماهر پشتيبانى مىشد به تعرض پرداختند . امپراطور براى اينكه لشكر دشمن را در كام سپاه خود فروبرد ، با تمام لشكريان خويش پيش تاخت و بىاحتياطانه سوارنظام سلجوقى را كه آهستهآهسته آغاز بعقبنشينى كرده بودند تعقيب نمود .
مقصود سلجوقيان ازين عقبنشينى دور كردن امپراطور از اردوگاه خود بود . دو قسمت از سوارنظام سلجوقى كه در اطراف تپهها پنهان شده بودند چون دشمن را در تيررس ديدند ، حملات تهاجمى خود را شروع كردند . ضرباتى كه از پيش و پس به لشكر روم وارد مىآمد ، رومانوس را متوحش ساخت ، و براى اينكه از شكست سپاه خود و محاصرهء گازانبرى دشمن جلوگيرى نمايد فرمان عقبنشينى را صادر نمود . اما اردوى روم چنان آشفته و درهم گسيخته بود كه كوشش امپراطور به جايى نرسيد . تنها اميدى كه روميان داشتند كمك فورى از جانب نيروى احتياط بود . اما آن هم به زودى به يأس تبديل شد . زيرا آندرونيكوس ترجيح داد بدون فوت وقت از محل نبرد عقبنشينى كند . شب تازه فرارسيده بود كه جارچيان خبر شكست لشكر روم را اعلام كردند .
رومانوس در حالى كه زخم برداشته بود گرفتار شد و او را به پيشگاه آلب ارسلان آوردند سلطان ابتدا سه تازيانه بر سر او زد و گفت چرا به دعوت صلح من جواب قبول ندادى .
امپراطور از شدت تأثر پاسخ داد كه دست از ملامت او بردارد و هرچه مىخواهد بكند .
آلب ارسلان را دل بر او بسوخت و او را به آزاديش اميدوار ساخت و وى را عفو كرد سپس او را به چادر مخصوص خود برد و نوازش كرد و پيمان صلحى به مدت 50 سال با او بست .
امپراطور تعهد كرد كه معادل يك ميليون و نيم سكهء طلا به آلب ارسلان غرامت جنگى بدهد و سالى 360 هزار سكهء طلا بعنوان خراج دولت ايران بپردازد . و همهء اسيران ايرانى و مسلمان را در كشور روم شرقى آزاد كند . بر اثر اين فتح و فيروزى نواحى منازكرت و اورفه و منبيج و انطاكيه بدست سلجوقيان افتاد و ضميمهء كشور پهناور سلجوقى گرديد « 1 »
از منازكرت تا نخستين جنگهاى صليبى :
بعد از نبرد ملاذگرد ( منازكرت ) آلب ارسلان متوجه مشرق و خوارزم شد و پادگانى را در آناطولى گذاشت و فرماندهى آن را به منصور و سليمان پسران قتلمش دو پسر عموى خود داد كه در فتوحات منازكرت سهم بزرگى داشتند . بايد دانست كه پدر آن دو قتلمش بن اسرائيل در زمان طغرل بيك نخست فرمانرواى جرجان و دامغان بود ، و سپس از طرف او بولايت
هامش
( 1 ) -Claude Cahen , pre - Ottoman Turkey , P . 66 - 72 .نبرد ملاذگرد ترجمهء دكتر حسين آليارى از تركى ، نشريهء دانشكدهء ادبيات تبريز شمارهء مسلسل 83