فصل سوم نظرى به تاريخ سلاجقهء روم
از تاريخ سلجوقيان روم اطلاع بسيارى نداريم . زيرا دربارهء ايشان جز دو تاريخ نسبة منظم كه يكى تاريخ ابن بىبى و تلخيص آن و ديگرى از مؤلفى بىنام است از زمان ايشان كتاب مستقلى در دست نيست . و ديگر تواريخى كه از ايشان ياد كردهاند مربوط به سلاطين ديگر هستند و غالبا مطالب آنها تكرار نوشتههاى پيشينيان است . ناچار براى كسب آگاهى از آن روزگار بايستى به اخبار سلاطين مسيحى آسياى صغير كه معاصر ايشان بودهاند و مورخان عيسوى در آنباره مطالبى نوشتهاند مراجعه كرد . در تواريخ عربى كه دربارهء شام و مصر نوشته شده ، بمناسباتى نيز راجع به ايشان مطالبى آمده است . ما در اين مجموعه كوشيدهايم كه اخبار سلاجقهء روم را كه در تواريخ و كتب فارسى موجود است در يك جا گرد آوريم . و كتابى بنام اخبار سلاجقهء روم به پژوهندگان حوادث تاريخى عرضه نمائيم .
در اين گفتار لازم مىدانيم براى تسهيل فهم متونى كه دربارهء سلاجقهء روم در اين مجموعه گرد آمده است بطور اجمال نظرى به حوادث روزگار ايشان بيفكنيم تا خوانندهء محترم پيش از قرائت آن اخبار فى الجمله اطلاعى از تاريخ سلاجقهء روم داشته باشد .
سلجوقيان قبيلهاى تركنژاد بودهاند كه در زمان سلاطين غزنوى و در اواخر قرن چهارم هجرى از آسياى ميانه به ماوراء النهر مهاجرت كردند ، چون يكى از پيشوايان ايشان سلجوق بن دقاق بود . لذا اخلاف او را بنام وى سلجوقيان يا سلاجقه خواندهاند .
سلجوقيان در سال 429 هجرى به رياست طغرل سلجوقى ، سلطان مسعود غزنوى را در دندانقان نزديك مرو شكست دادند و موفق به تشكيل دولت عظيم سلجوقى گرديدند .
قلمرو سلجوقيان در زمان عظمت ايشان از ماوراء النهر تا درياى مديترانه امتداد داشت . از بعد از سلطنت بركيارق ( 485 - 498 ) دولت عظيم سلجوقى تجزيه شد و به پنج خانواده به شرح زير تقسيم گرديد :
1 - سلاجقهء بزرگ 2 - سلاجقهء عراق 3 - سلاجقهء كرمان 4 - سلاجقهء شام 5 - سلاجقهء روم يا آسياى صغير .
سلاجقهء روم
در حقيقت تاريخ تأسيس دولت سلجوقى در روم و آسياى صغير از نبرد منازكرت