سينوپ داده مىبينيم كه اين شهر از سه طرف محصور به دريا بوده و فقط از دروازهاى ، در سمت مشرق ، به شهر وارد مىشدهاند . اين شهر بندرى زيبا و پرجمعيت و مستحكم بوده با مسجدى خوب و زيبا كه گنبد آن بر فراز ستونهاى مرمر قرار داشته ، و محلى كه نزد عامهء اهالى محترم بوده قبر بلال حبشى از صحابهء حضرت پيغمبر ، و اولين مؤذنى كه در اسلام با گفتن اذان مسلمين را به نماز دعوت كرد ، بوده است .
شهر رومى گنگره جرمانيكوپليس « 1 » در پنجاه ميلى جنوب قصطمونيه واقع بود و تركها آن را كانقرى مىگفتند . وقايعنگاران قديم عرب آن را خنجره ضبط كردهاند و در زمان هشام خليفهء اموى پيشرفت مسلمين در بلاد روم و حملهء آنها تا به شهر خنجره رسيد . قزوينى كه آن را خنجره ضبط كرده گويد اين شهر در ساحل رودى به نام نهر المقلوب ( رود واژگون ) قرار دارد ، زيرا اين رود بر خلاف رودهاى ديگر از جنوب به شمال جارى است . وى مىگويد به سال 442 ( 1050 ميلادى ) تقريبا تمام اين شهر از آسيب زلزله ويران گرديد .
در خاتمه براى تكميل اسامى شهرهاى ايالت قزل احمدلى بايد از كوچ حصار هم كه در جهاننما نام آن برده شده ذكرى بشود . اين شهر تقريبا بين قصطمونى و كانقرى واقع بود و دور نيست همان قوش حصار باشد كه مستوفى از آن نام برده و با شهرى به همين نام در ساحل درياچهء بزرگ نمك تطبيق مىكند . « 2 »
آسياى صغير از قرن پنجم تا نهم هجرى
آسياى صغير در قرن پنجم هجرى
سرزمين آناطولى تا قرن پنجم هجرى ( 11 م ) در تصرف امپراطورى روم شرقى يعنى بيزانس بود . چنان كه در پيش گفتيم در جنگ ملازگرد كه در سال 1071 م بين الب ارسلان و رومانوس ديوجانوس امپراطور روم شرقى اتفاق افتاد براى نخستين بار تركان سلجوقى بدان سرزمين راه يافتند و از سال 1077 تا 1097 م سلاجقهء روم بر قسمت شرقى آن تسلط پيدا كردند و نيقيه ( ازنيق ) را تا سال 1084 در دست داشتند و سپس شهر قونيه را تصرف كردند .
صليبيان مسيحى در سال 1097 م بازگشته و سواحل آسياى صغير را تا حدود بيزانس اشغال كردند و كليكيهء ارمنى را آزاد ساختند . اما سلاجقهء روم در داخل آناطولى و امراى دانشمنديه در فلات شرقى آن مستقر گشتند .
هامش
( 1 ) -Gangra Germanicopolis( 2 ) - لسترنح : سرزمينهاى خلافت شرقى ( ترجمهء محمود عرفان ) ص 136 - 168