بزرگ است و درو عمارات عالى و هواى خوب دارد . » جهاننما آن را از شهرهاى ايالت قرامان به حساب آورده است . اماسيه يا اماصيه در زمان سلجوقيان از مراكز حكومت آنان شمرده مىشد .
مستوفى نقل مىكند كه سلطان علاء الدين آن را دوباره بنا كرده است . اين بطوطه كه از آنجا عبور كرده گويد شهرى بزرگ است داراى كوچههاى گشاد و بازارهاى نيكو و اطرافش باغات خرم وجود دارد كه از چرخابهاى كنار رودخانه سيراب مىشود . در زمان ابن بطوطه اين شهر به سلطان بين النهرين تعلق داشته و با شهر سونسى ( كه در جهاننما به صورت « صونيسا » نوشته شده ) نزديك بوده و ساكنان آن شيعهء متعصب بودهاند .
در شمال اماسيه شهر لاذق « 1 » بود كه در زمان سلجوقيان نقطهء مهمى به شمار مىآمد .
در تاريخ ابن بىبى مكرر ذكر آن آمده است . بندر سامسون ( يا صامصون ، امىسوس « 2 » رومى ها ) را حمد اللّه مستوفى لنگرگاه بزرگى براى كشتيها شمرده و در اواخر قرن هشتم از جهت اينكه تجارت بندر قديم صنوب به آنجا منتقل گرديده بود ثروت آن بندر رو به افزايش بوده است .
نيكسار ( يا نكيسار
Neo - Cesareo
روميها ) در مملكت سلجوقيان نقطهء مهمى بوده و ابن بىبى نام آن را مكرر ذكر نموده و حمد اللّه مستوفى گويد شهرى است وسط داراى باغات پرميوه . توقات ( كه « دوقاط » هم ناميده مىشود ) در مغرب نيكسار سر راه اماسيه واقع و يكى از حكومتهاى تابع سلجوقيان بود ، و پس از آن در سمت مغرب زيله قرار داشت كه نام آن در كتاب ابن بىبى و مؤلفان ديگر بعد از وى ياد شده است . سلطان علاء الدين شهر سيواس را در ساحل قزلايرماق ( هاليس ) تجديد بنا كرد و ساختمانهاى جديد آن را از سنگ تراشيده ساخت . حمد اللّه مستوفى گويد « صوف سيواسى مشهور است از آنجا مىآورند ، هوايش سرد است حاصلش غله و ميوه و پنبه باشد . » ابن بطوطه آن را بزرگترين شهر سلطان عراق مىداند و گويد منزل امراء و عمال سلطان در آنجاست شهرى است با عمارات نيكو و كوچههاى گشاد و بازارهاى پرجمعيت و خانهاى در آنجاست مانند مدرسه موسوم به دار السياده .
حمد اللّه مستوفى شاهراهى را كه از سيواس به سمت خاور مىرود تا به ايران مىرسد چنين شرح مىدهد : از سيواس تا زاره كه شهرى كماهميت است دو منزل و از آنجا تا آقشهر ( شهر سفيد ) نيز دو منزل . ذكر آقشهر در تواريخ سلجوقيان مكرر آمده است . در شمال غربى آقشهر ، قرهحصار ( قلعه سياه ) واقع بود . ابن بىبى آن را قرهحصار دولت ناميده تا اين قلعه ، كه مستوفى نيز از آن نام برده است ، باقلاع ديگر به همين نام اشتباه نشود . اين قلعه در جهاننما به نام « قرهحصار شابين » منسوب به « شاب » يعنى زاج سفيد ذكر شده ، زيرا معدن زاج سفيدى در حوالى آن قلعه وجود داشته است . از آقشهر اين شاهراه به طرف مملكت
هامش
( 1 ) -Laodicea pontica( 2 ) -Amysos