به بلاد روم كمتر شد و فتنههاى چندى كه در بغداد ظهور كرد خلفاى عباسى را از توجه به جنگ روميان منصرف ساخت . اگرچه در عينحال از نيمهء قرن سوم تا قرن پنجم بسيارى از سپاهيان مسلمين از ممالك تابعهء خلفا از معابر گذشتند و مرزها به يك حال باقى نمانده به جلو و عقب مىرفت و مىتوان گفت كه مسلمانان هيچ نقطهاى از ماوراء جبال توروس را بهطور ثابت و دائم نتوانستند براى خود نگاهدارند .
ظهور تركان سلجوقى در قرن پنجم كه متعاقب جنگهاى صليبى اتفاق افتاد اوضاع آسياى صغير را دگرگون ساخت . در بهار سال 463 آلب ارسلان سلجوقى در جنگ ملازگرد فاتح شد و سپاهيان روم شرقى را تارومار كرد و رومانوس ديوجانس امپراتور روم را به اسارت گرفت . به علاوه در سال 456 شهر « انى » پايتخت ارمنستان مسيحى را تصرف نمود و اين واقعه دولت بغروند « 1 » ارمنستان قديم را منقرض ساخت و باعث شد كه روپن « 2 » دولت ارمنستان صغير را در توروس تأسيس كند .
بعد از آنجا به سمت غرب متوجه گرديده و با فتح و فيروزى تا نيقيه « 3 » پيش رفتند و چندى هم آن شهر را پايتخت خويش ساختند ولى از آنجا جلوتر نرفتند و در اولين حملهء صليبيون از اين پايتخت موقت به فلات مركزى آسياى صغير عقب نشسته قونيه را كه در سال 477 فتح كرده بودند پايتخت خود قرار دادند و اين شهر مدت زمانى مركز دولت آل سلجوق باقى ماند .
خاندان سلاطين سلجوقى قونيه بيش از دو قرن ، يعنى از سال 470 تا 700 هجرى ، دوام داشت اما بايد گفت كه چراغ دولت آنان در سال 655 كه مغولها قونيه را فتح كردند خاموش گرديد و اين واقعه يكسال پيش از فتح بغداد اتفاق افتاد . ظهور سلجوقيان در فلات آسياى صغير مقارن شد با تشكيل دولت ارمنستان صغير مسيحى در بلاد توروس و اندكى پس از سال 473 روپن مؤسس آن دولت شهر « سيس » يا « سيسيه » را پايتخت كشور خود قرار داد و يك قرن بعد در سال 594 لئو « 4 » به عنوان پادشاهى ملقب شد و دولت ارمنستان صغير كه در برابر هجوم مغول نيز پايدارى كرد تا سال 743 پايدار باقى ماند .
قلمرو سلاطين سلجوقى در مغرب و شمال مملكت ارمنستان صغير قرار داشت ، ( و هنوز صد سال از استيلاى آنها بر آسياى صغير نگذشته بود كه سپاهيان صليبى سه دفعه از آنجا عبور كردند ) . اولين جنگ صليبى در سال 490 هجرى به فرار قلج ارسلان اول از نيقيه پايان يافت ، و گروهى از صليبيون از قونيه گذشته در سواحل طرسوس به عزم فلسطين به كشتى نشستند . در جنگ دوم صليبى لوئى هفتم پادشاه فرانسه سلطان مسعود پسر قلج ارسلان را در سال 542 هجرى در سواحل مياندر شكست داد ولى فرنگيان هنگامى كه به سمت ساحل انطاكيه مىرفتند در كوهستانها دچار تلفات سنگينى شدند . در جنگ صليبى سوم گويند
هامش
( 1 ) -Bagratids( 2 ) -Rupen( 3 ) -Nicaea( 4 ) -Leo