آثار هيتى در شمال سوريه به دست آمده ، باعث به وجود آمدن اين فرضيات گشته است . در مقايسه با آثارى كه در آسياى صغير يافت شده ، آثار هيتىها در سوريه از نظر اسلوب بسيار توسعهيافتهتر از آثار ما قبل خود مىباشند .
محتملا جادهء مهمى وجود داشته كه به وسيلهء نواحى آنتى توروس « 1 » ، پتريا را به سوريه مىپيوسته و راهى بين البستان و مرعش ( كه نام قديم شهر اول آرابيزوس « 2 » و شهر دوم جرمانيسيا « 3 » بود ) به شمار مىرفته است . احتمالا اين راه از سراسر كومانا « 4 » و مازاكا « 5 » مىگذشته است « 6 » .
آسياى صغير در دورهء اسلامى
مسلمانان ممالك روم شرقى را بهطور كلى بلاد روم مىگفتند . كلمهء رومى در قرون اسلامى همان معنى كلمهء نصرانى را داشت خواه يونانى بود خواه از ملتهاى لاتين . درياى مديترانه را نيز بحر الروم مىگفتند و رفتهرفته اسم « بلاد روم » به « روم » تنها اختصار يافت و كلمهء « روم » بر آن كشورهاى مسيحى كه به كشورهاى اسلامى مجاور و نزديك بودند اطلاق مىگرديد و از اين جهت اعراب سرزمين پهناور آسياى صغير را كه در اواخر قرن پنجم هجرى با استيلاى سلاجقه بر آنجا به دست مسلمانان افتاد روم ناميدند .
نويسندگان مسلمان به اين سرزمين اسلامى دورافتاده توجهى نكردند و اولين شرح كاملى كه دربارهء آسياى صغير اسلامى به دست ما رسيده نوشتهء حاجى خليفه است در كتاب جهاننما كه آن هم در آغاز قرن يازدهم هجرى يعنى دويست سال بعد از الحاق آن سرزمين به امپراتورى عثمانى نوشته شده است .
حدود بلاد اسلامى و روم در زمان امويان و عباسيان ، بلكه تا يك قرن و نيم پيش از آنكه هجوم خانمانسوز مغول حكومت عباسيان را براندازد ، از دو سلسله جبال توروس و آنتى توروس تشكيل مىگرديد . اين حدود را خطى طولانى كه از سنگرها و دژها تشكيل شده بود تعيين و حمايت مىكرد . اين دژها را در عربى ثغور كه جمع « ثغر » است مىگفتند و از ملطيه در ساحل فرات عليا تا طرسوس نزديك ساحل مديترانه امتداد داشت . اين سنگرها و دژها را گاهى روميان و زمانى مسلمانان متصرف مىشدند و بين اين دو گروه دستبه دست مىگشت . اين ثغور نيز عموما به دو دسته تقسيم مىشد . دستهاى در شمال شرقى كه از ايالت جزيره حراست مىكرد و ثغور جزيره ناميده مىشد و دستهاى در جنوب غربى كه بلاد شام را حراست مىكرد و ثغور شام خوانده مىشد . از جملهء ثغور جزيره ملطيه ، زبطره « 7 » ،
هامش
( 1 ) -Anti - tourus( 2 ) -Arabisos( 3 ) -Germanisia( 4 ) -Komana( 5 ) -Mazaka( 6 ) -Ramsay , W . M . The Historical Geography of Asia Miner , P . 27 - 35( 7 ) - زبطره ( به كسر زا و فتح با ) شهرى بوده است بين ملطيه و شمشاط و جندب در راه روم ( ياقوت )