يكى از بزرگترين شاهراههاى عصر يونانى و رومى « 1 » بود ، كه تاريخ آسياى صغير بهطور قطع به مدت شش تا هفت قرن بدان بستگى داشت . اين راه كه از شهر افس ( افسوس ) به دروازههاى كيليكيه منتهى مىشد ، به مراتب از راه شمالى كه مشتمل بر انحنايى عظيم بود ، كوتاهتر مى - نمود . اين جاده بين سواحل درياى اژه و زمينهاى فلاتى مرتفع از طريقى كه طبيعتا سهل است مىگذشت . در صورتى كه جادهء شمالى راه مشكلى را به مسافت صد ميل در قسمت غربى خود در پيش داشت . حال بايد ديد كه به چه دليل پارسيان جادهء مشكل و پرپيچوخم را بر راهى ساده و مستقيم ترجيح مىدادند . تنها دليلش آن است كه پارسيان اصولا جادهاى را كه در دوران پيش از آنها توسعهيافته بود مرمت و نگاهدارى مىكردند . مىتوان گفت كه جادهء شاهى ايران پيش از آنكه مورد استفادهء پارسيان قرار گيرد راه رفتوآمد آشوريان بوده است . به ويژه آنكه قسمت شرقى جادهء شاهى كه كيليكيه را به شوش مىپيوست از نظر قدمت پيش از تشكيل دولت پارس بوده است .
در قسمت شرقى آسياى صغير نيز پديدهء متشابهى به وجود آمد . در حال حاضر كاپادوكيه داراى دو بندر مىباشد ، يكى بندر سامسون « 2 » در ساحل شمالى و ديگر بندر مرسينا « 3 » كه در جنوب قرار دارد . در زمان استرابون بندرى كه در سواحل شمالى قرار داشت همان بندر سامسون بود ، و او راه عظيم بازرگانى را چنين شرح مىدهد : « اين راه از آسياى مركزى از طريق كوماناپونتيكا « 4 » به آميزوس ( سامسون ) متصل مىشد » كه ظاهرا با راه جديد سيواس و توقات به سامسون تطبيق مىنمايد . اما اگر به روزگار كهنترى برگرديم متوجه خواهيم شد كه سينوپ بندرى بود در شمال كه تجارتگاه محصولات كاپادوكيه و آسياى مركزى به شمار مىرفت نه آميزوس . سينوپ ايستگاه نهائى يك جادهء كاروانى قديم بود . در امتداد اين راه بود كه كالاهاى بازرگانى از شرق به يونان آورده مىشد . در سينوپ جادههايى كه از فرات از راه مازاكا « 5 » ( قيساريهء زمانهاى بعد ) و از دروازهء كيليكيه به تيانا « 6 » مىآمد به هم مىپيوست .
تجارت شرق بهطور كلى از طريق شاهراه بزرگ رومى و يونانى از راه فرات و مازاكا به افس ادامه داشت ، و همچنين قسمتى از آن از طريق سباستيا « 7 » و كومانا « 8 » و لائوديسيا « 9 » به آميزوس ( سامسون ) راه مىيافت . در جغرافياى استرابون اهميت اوليهء بندر سينوپ ذكر گرديده است . خاك سرخ كه در كاپادوكيه يافت مىشد توسط اين بندر به مقدار زيادى در يونان و ايتاليا مورد استفاده قرار مىگرفت . در يك قرن پيش از ميلاد اين خاك سرخ در امتداد شاهراه بزرگ شرق به افس برده مىشد و از آنجا در كشتيها حمل مىگرديد و به غرب ارسال مىگشت . اما پيش از راههاى تجارتى اخير خاك سرخ از راه سينوپ به يونان حمل مىگرديد
هامش
( 1 ) -Graco - Roman( 2 ) -Samson( 3 ) -Mersina( 4 ) -Komanapontica( 5 ) -Mazaka( 6 ) -Tyana( 7 ) -Sebastia( 8 ) -Komana( 9 ) -Laodiceia