رزستانهاى فراوان مشهور آفاق بود . رود پاكتول « 1 » از كوههاى تومولوس جارى مىشد و به خليج ازمير مىريخت . رود كايستر « 2 » و مهايندر « 3 » كه آن را مئاندر كوچك مىناميدند نيز اين سرزمين را مشروب مىساخت .
شهر سارد پيش از ضميمه شدن به ايران در زمان كوروش پايتخت ليديه بود و در دامنهء كوه تومولوس قرار داشت و بعدها بر اثر زلزله خراب گرديد . شهرهاى ديگر اين ايالت عبارت بود از فيلادلفى « 4 » واقع در دامنهء كوه تومولوس ، و هىپوئهپا « 5 » كه فعلا بركى « 6 » خوانده مىشود . ديگر شهر ترالس « 7 » در دامنهء كوه مسوگى كه از شهرهاى زيبا و آباد به شمار مىرفت و شهر ماگنزيا « 8 » كه در جنگ بين روميان و سلوكيان با شكست لشكر سلوكى سرنوشت آن دولت معلوم شد ، از شهرهاى ليديه به شمار مىرفت ، شهر اخير بر اثر زلزله ويران گرديد .
به قول هرودت رودى در ليديه به نام تمل « 9 » جارى بود كه رسوبات طلا داشت و در آن طلاشويى مىكردند . ظاهرا اين رود از كوههاى تومولوس كه ذكر آن در پيش گذشت سرچشمه مىگرفته است . شهرهاى لاريس « 10 » و سيلن « 11 » در نزديكى كيمه « 12 » از شهرهاى ليديه بودند .
مارياندىها « 13 » كه در مغرب رود هاليس مىزيستند از مردم اين ايالت شمرده مىشدند .
هرودت ايونىها و ماگنتهاى « 14 » آسيايى كه ظاهرا از اهل ماگنهسيا بودند و ائولىها « 15 » كه در كنار بحر الجزاير مىزيستند ، و كارىها و ليكىها و پامفيلىها را از مردم منطقهء اول مالياتى داريوش بزرگ شمرده و مجموع ماليات ايشان را چهارصد تالان نقره نوشته است .
اهالى ليديه نخست مردمانى نيرومند و غيور و دلير بودند ، اما پس از آنكه آن كشور در جنگ با كوروش بزرگ و شكست كرزوس پادشاه ايشان به دست ايرانيان افتاد مردم آن خصال حميدهء خود را از دست داده و افرادى بيكفايت و تنپرور شدند . شغل صنعتگران آنان ساختن اشياء تجملى و آلات فلزى بود . ظاهرا نخستين مردمى كه به ضرب سكه اقدام كردهاند ليديها باشند . ليديه به جهت هواى صاف و معتدل و زمينهاى حاصلخيز و رواج تجارت در آنجا يكى از پرثروتترين خشترههاى هخامنشى به شمار مىرفت .
به روايت پلوتارك مورخ معروف ، تميستوكلس « 16 » فاتح جنگ سالاميس بر اثر اختلافى كه با همشهريان آتنى خود پيدا كرد مجبور شد به دربار پادشاه ايران كه دشمن سابق او بود پناهنده شود . وى به نزد اردشير اول هخامنشى آمده و طلب عفو كرد . اردشير از خطاياى او در گذشت و او را در آسياى صغير مسكن داد و براى مصرف نان خانهء او دستور داد كه سه شهر :
هامش
( 1 ) -Pactole( 2 ) -Caystre( 3 ) -Meinder( 4 ) -Philadelphie( 5 ) -Hypoepa( 6 ) -Berki( 7 ) -Trallos( 8 ) -Magnesie( 9 ) -Tmol( 10 ) -Larisse( 11 ) -Cyllene( 12 ) -Cyme( 13 ) -Meriandiens( 14 ) -Magnetes d'Asie( 15 ) -Eoliens( 16 ) -Themistocles