از طرف ديگر حملات جديد از سواحل درياى سياه به مركز آسياى صغير باعث انقراض و سقوط سلطنت هيتى گرديد .
مسخها « 1 » در پشت سلسله جبال توروس ، و اورارتوها در ناحيهء فرات عليا ساكن گشتند سرزمينهاى داخلى انحناى رود هاليس به اسم مردمى به نام تابال « 2 » خوانده شد .
آشوريان تسلط خود را به آهستگى بر كيليكيه و كوماگنه امتداد مىدادند .
كيمريها « 3 » با حملات يغماگرانهء خود اين نواحى را به كلى جاروب كردند ، و سپس اين سرزمينها به دست ايرانيان فتح شد . بعد از آن برترى سياسى در آسياى صغير به دست پادشاهان ليديه افتاد .
آليات « 4 » پادشاه ليديه كيمريها را براند و پسرش كروزوس « 5 » سلطهء خود را بر يونانيان سواحل غربى پيش از آنكه به دست كوروش در سال 546 ق . م شكست پذيرد تحميل كرد .
در زمان تسلط ايرانيان بر آسياى صغير ، اتحادى سياسى بين ايالات اين ناحيه برقرار شد كه اين بهم پيوستگى قريب 200 سال به طول انجاميد .
از مغرب به مشرق آسياى صغير به دست هخامنشيها جادهء وسيعى احداث شد كه آن را راه شاهى مىخواندند و به شهر سارد « 6 » منتهى مىگشت .
امپراتورى هخامنشى به ساتراپىهاى بسيارى تقسيم مىشد . در آسياى صغير مانند ديگر نواحى كشور شاهنشاهى اين ساتراپنشينها تا حدى مستقل بودند . يونانيان كه در جزاير خود در همسايگى آسياى صغير مىزيستند و طوايفى از ايشان در سواحل غربى آن به سر مىبردند از حكومت ايرانيان بر اين نواحى و تحمل سلطهء ايشان خشنود نبودند ، و همين عدم رضايت بود كه ايشان را وادار به قيام بر عليه ايرانيان كرد . ( 500 ق . م )
تحريكات يونانيان اروپا در بين يونانيان آسياى صغير و بوميان آن ناحيه موجب شعلهور شدن جنگهاى مديك « 7 » گرديد و منتهى به لشكركشى داريوش و خشايارشا به يونان شد كه به شكست ماراتن و سالاميس انجاميد .
در سال 402 ق . م . يونانيان اروپا از بازگشت ده هزار نفر يونانى كه به سركردگى گزنفون « 8 » به اروپا بازگشته بودند استفاده كرده به سردارى آگزيلائوس « 9 » به آسياى صغير حمله آوردند ولى با تدبيرى كه ايرانيان به كار بردند نتوانستند پيشرفتى نمايند .
شبه جزيرهء آسياى صغير همواره مانند پلى ميان آسيا و اروپا قرار داشت و از ابتداى تاريخ به مثابهء ميدان جنگى بين شرق و غرب محسوب مىشد . از نظر معنوى و فكرى نيز اين سرزمين ميدان تنازع بين افكار شرقى و غربى بود . ايران و يونان دو كشور بودند كه
هامش
( 1 ) -Moshkiens( 2 ) -Tabal( 3 ) -Cimmeriens( 4 ) -Alyatte( 5 ) -Cresus( 6 ) -Sardis( 7 ) -Mediques( 8 ) -Xenophon( 9 ) -Aguesilaus