الهجرية النبويه » « 1 »
بهاء الدين قانعى طوسى از ياران و مريدان مولانا جلال الدين رومى بود و ذكر او در يكى از مجالس مولانا به اين شرح آمده است : « روزى مولانا در مدرسهء مبارك نشسته بود از ناگاه ملك الشعراء امير بهاء الدين قانعى كه خاقانى زمان بود با جماعتى اكابر به زيارت مولانا درآمدند ، قانعى گفت كه سنائى را دوست نميدارم از آنكه مسلمان نبود ، فرمود بچه معنى او مسلمان نبود . گفت از براى آنكه آيات قرآن مجيد را در اشعار خود ثبت كرده است و قوافى ساخته ، حضرت مولانا بحدت تمام قانعى را در هم شكسته فرمود كه خمش كن چه جاى مسلمانى كه اگر مسلمانى عظمت او را ديدى كلاه از سرش بيفتادى ، مسلمان توئى و هزاران همچون تو او از كونين مسلم بود » و گويند كه قانعى مولانا را مرثيت گفته است « 2 » . وى از كسانى است كه در مرگ مولانا او را رثا گفته است .
نظام الدين احمد ارزنجانى :
از شعراى معاصر ابن بىبى نظام الدين احمد ارزنجانى است كه از افاضل نويسندگان و دبيران و شاعران روزگار عز الدين كيكاووس و علاء الدين كيقباد بوده است . وى در روزگار علاء الدين كيقباد يكچند مورد خشم سلطان واقع شد و سرانجام بسبب فتحنامهاى كه هنگام پيروزى سلطان علاء الدين كيقباد بر سلطان جلال الدين خوارزمشاه در قلم آورد مقبول حضرت سلطان شد و منصب طغرا به دو مفوض گشت . نظام الدين احمد مانند قانعى طوسى شاهنامهاى داشته كه ظاهرا مثل شاهنامهء فردوسى به بحر متقارب بوده است .
تصور مىرود شاهنامهء او همان فتحنامهاى باشد كه وى دربارهء فتح علاء الدين كيقباد در جنگ با جلال الدين خوارزمشاه سروده است . ابن بىبى از ذكر رجال دورهء علاء الدين كيقباد وصف فضايل او را بدينگونه آورده است :
ملك السادة ولى الافضال و السيادة شعبة السرحة الطاهره و زهرة الدوحة الزاهره مالك البراعة و العباره نظام الدين احمد امير عارض معروف به پسر محمود وزير كه بعد از سلطان ممالك كلام فردوسى طوسى رقاه اللّه مراقى الجنان و لقاه مراضى الغفران تلفيق قوافى مثنوى پهلوى را مبدعتر و ملفقتر ازو متصدى نشده و درج درر درى درى [ را ] ماهرتر ازو نظامى اتفاق نيفتاده ، رباعى سؤال و جواب چون لولوى خوشاب از نتائج طبع سليم و قريحهء مستقيم او تا بر نقاء لطف طبع و ملاء طرف ظرف او بدان اعتقاد ازدياد يابد اثبات افتاد .
گفتم غم زلف تو دگر نتوان خورد * وز مشك تو بيش از اين جگر نتوان خورد
هامش
( 1 ) - اصل اين نسخهء كليله و دمنه در موزهء بريتانيا است و استاد محترم جناب آقاى مجتبى مينوى دو نسخهء عكسى از آن يكى براى خود و ديگرى براى كتابخانهء مركزى دانشگاه آوردهاند و مطالب فوق الذكر از نسخهء عكسى كتابخانهء ممتع ايشان كه همواره مرجع فضلاست استفاده شد .
( 2 ) - فروزانفر ، زندگانى مولانا جلال الدين محمد مولوى ص 126