جوانمردى در ميان ايشان رخنه كرده باشد و دستگاه حكومتش از كار و ابتكار افراد تشويق و حمايتى نمىنمايد ، باز در سيرت و وجود ايرانيان شادابى دلپذيرى هست كه موجب شده است مردم آن سرزمين را فرانسويان شرق بنامند ، همان زندهدلى كه بالغ بر 2000 سال علىرغم تهاجم پىدرپى و سوانح ديگر ايشان را ملتى پايدار ساخته و امكان آن داده است كه بر فاتحان خويش پيروزى يابند ، و بجاى فنا شدن در چنگ متهاجمان آنها را در خود فانى سازند و حتى در اين روزگار انحطاط به آنها نوعى تجانس و همآهنگى عجيب بخشيده است كه با وجود ضعف و فتورى كه ظاهرا دارند هيچ قوم و ملتى در جهان از اين جهت با ايشان برابر نيست .
روستائى ايران در تنگناى سختى نيز طبع گدائى ندارد و حتى در اين دورهء واماندگى هنوز نيروى مردانگى آنها پايدار و باقى است . هرچند ايران متعدى ، ناتوان و دشمنى بىآزار شده است ، باز جاى ابراز انزجار نيست و حكومتش با وجود تباهى كار قادر به اصلاحات است . شايد فعلا لشكريانش بىارزش باشند ، اما در صورت داشتن رژيم پاكيزهاى بايد ، هم مورد اعتنا باشند و هم درخور پرهيز . بالاتر از همه بايد در خاطر داشت كه رسم و راه اهالى شرق با ما فرق دارد ، و طرز فكر آنها نيز با ما يكى نيست غالبا وقتى كه خيال مىكنيم آنها عقبمانده و ابلهاند ايشان هم ما را فضول و ياوهسرا مىپندارند . گردونه زمان در نزد ايشان آهسته مىگردد و اعتنائى به حدت در امور و غرش چرخهاى صنعتى ندارند . سيستم ما شايد ما را رواست ، ولى متساويا به همان اندازه و يا اصلا مفيد به حال ايشان نيست .
شيطان فرمانروائى در دوزخ را بر خدمتگزارى در بهشت رجحان مىنهد .
افراد عادى آسيا حكومت بد آسيائى را آسان به فرمانروائى اروپائى ترجيح مىدهند .
ايرانيان مردمانى شكاكاند و چون خود بنحو حيرتانگيزى حس وطنپرستى ندارند متمايلاند كه هميشه علاقهء سايرين را ناشى از اغراض خصوصى بنگرند و خيال مىكنند كه نيرنگى در كار است . رم در عرض يك روز بنا نشده است ، اصلاح ايران هم در ظرف ده سال ميسر نخواهد شد ، ولى اگر پزشك صبر داشته باشد بيمار قابل علاج است مشروط بر اينكه طبيب رقيب حدود شمالى نسخهء او را پاره نكند .
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 750
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص٧٥٠