گماشته شدهاند ، هم انتصاب و هم پرداخت مقررى آنها با حكومت هند بوده است « 1 » و ادارهء تلگراف در ايران تابع حكومت هند است چنان كه در صورت ضرورت اعزام نيرو ، نفرات از بندرى در انگلستان حركت نمىكنند ، بلكه از بمبئى فرستاده مىشوند . بعلاوه وضع زندگى و شرايط اقليمى ايران با افرادى كه از هندوستان بروند بيشتر سازگار است نه آنكه كسانىكه آداب و رسوم دربارهاى اروپائى را فراگرفتهاند ، و به احتمال قوى زبان فارسى در نزد مأموران مقيم هند آشناتر است تا وابستههاى وزارت خارجه و بخصوص كه اين دسته تهران را از محلهاى دشوار بشمار مىآورند و خبر خدمت در آنجا را با ترشروئى تلقى مىكنند . همچنين گمان نمىكنم كه اين نظريه ديگر وارد باشد كه در تهران مصالح هندوستان را فداى ديپلماسى اروپائى مىنمايند .
باآنكه شرح بالا از حالا اعزام نفرات بيشترى را از هندوستان ايجاب مىكند بهنظر اينجانب صلاح آن است كه نظارت كارها اكثرا با وزارت خارجه در لندن باشد نه حكومت كلكته . پيدايش سرويس تلگراف در ايران و مسافرتهاى همايونى به اروپا و مهمتر از همه سياست روسيه در شمال ايران اين كشور را بوجه روزافزونى در جرگهء كشورهاى اروپائى وارد كرده است و سرپرستى امور آنجا بوسيلهء حكومت هند ديگر معقول نيست .
قضيهء ايران رفتهرفته جزو مسائل عمدهء شرق شده است كه مورد علاقهء لندن و سنپطرزبورگ و اسلامبول است ، وزير مختار انگليس در تهران بايد با سفراى ما در پايتختهاى روسيه و عثمانى در تماس دائمى باشد .
ورود پىدرپى سفيران اروپائى به دربار تهران خود حاكى است كه ديگر ايران فقط يك دولت آسيائى نيست ، بلكه مهرهء شطرنج در سياست جهانى است .
هامش
( 1 ) - انتصابات بوشهر و مشهد و بغداد ناشى از سازش عجيبى است كه بين دو طرف متخالف حاصل شده است . حكومت هند افراد را پيشنهاد مىكند و وزارت خارجه منصوب ميسازد و اين ترتيب دوگانه را هم به اين صورت درآوردهاند كه مأمور سياسى مقيم بوشهر تابع حكومت هند و سركنسول با وزارت خارجه در لندن مربوط است . اين سيستم جالبتوجه تاكنون خوب از آب درآمده است .