از نظر تجارتى در سراسر كرانهء شمالى خليج فارس از گواتر تا محمره و در شهرهاى داخلى تا حدود اصفهان عامل ثانوى اين تضمين بشمار ميرود . اما قوىتر از هردو موجب مزبور وجود احساساتى است كه در نواحى جنوبى نسبت به كشور ما مشهود مىباشد .
بعضىها پيشنهاد كردهاند بهتر آن است كه روسها تا خليج فارس پيشروى كنند تا از نزديك دچار نهيب و ضربت رقيب شوند . اين استدلال مبتنى بر تصور و خيال و سخت ابلهانه است و من هيچوقت نشنيدهام كه فلان سردار دشمن خود را تا آستانهء قلعه راه داده باشد به اين خيال كه هروقت دلخواه اوست آسان با دشمن گلاويز شود .
مسئلهء دستگاه سفارت
وضع و جريانى كه با حيثيت انگلستان در ايران ارتباط تام دارد مورد اختلاف نظر بارزى حتى در ميان كسانى است كه با كاركنان و كيفيت ارتباط سفارت انگليس در تهران آشنائى دارند . عدهاى طرفدار ترتيب فعلىاند كه نيم بيشتر مخارج را حكومت هند مىپردازد ، ولى وزير مختار و اعضاء را وزارت خارجهء انگليس منصوب و مقررى آنها را پرداخت مىكند . بعضىها نيز معتقدند كه چون ايران جزو كشورهاى آسيائى است و سياست آن با هندوستان مربوط مىباشد بايد همهء هزينه دستگاه سفارت را حكومت هند پرداخت نمايد و تمام و يا قسمت عمدهء اعضا هم از هند فرستاده شوند . شواهد تاريخى حاكى است كه از به دو تأسيس در اول اين قرن هر دو ترتيب مزبور معمول شده بود و بين كمپانى هند شرقى و دولت انگليس اختلافنظر جدى دربارهء مسئلهء نمايندگى در ايران وجود داشته ، سر . جان ملكم و سر . هارفرد جونز باهم و در زمان واحدى در ايران سفير بودند .
اين وضع تا سال 1860 دوام داشت در اين موقع سر . هنرى رالينسن از مقام وزير مختارى در تهران استعفا داد و از آن تاريخ سفارت به وزارت امور خارجه واگذار شده است ، ولى در تمام قرن حاضر اين موضوع مورد بحث و اختلاف بوده است كه كدام ترتيب ترجيح دارد و اين كار نيز مثل سياست خود ايران دستخوش