داد . تمايلات طبيعى شايد ايران را به راه عقد پيمان اتحادى با انگلستان سوق دهد .
اما با در نظر داشتن اين نكته كه ايشان تا چهاندازه در چنگ ترس و واهمههاى خويش گرفتارند و با كيفيتى هم كه معمولا اين بيم و نگرانى را در مقابل طرفى كه از آنها قوىتر است ابراز مىدارند باز از لحاظ من حيرتانگيز نمود كه نفوذ انگلستان تا همين اندازه نيز در تهران استوار گرديده است ، ولى تا چندى پيش عنوان چنين ادعائى براستى و درستى امكان نداشت ، زيراكه مدت سى سال انگلستان سياستى را نسبت به ايران پيروى كرده است كه در زير لفافهء عادى عدم مداخلهء ماهرانه راه بىاعتنائى نابخشودنى را طى كرده بوده است و بطورىكه صدراعظم به اين جانب اظهار داشته بود : « اگر اندكى ديگر به همان منوال مىگذشت نفوذ انگلستان پاك از ميان ميرفت » اگر اين وضع ناگوار پيش نيامده است و بلكه تجديد نفوذ قابل تحسين كنونى ميسر شده است يكى بدليل اشتباهات تاكتيكى رقيبان ما و دليل ديگر پى بردن واقعى خود ايرانيان به چگونگى سياست بريتانيا ، ولى بالاتر از همه ناشى از انرژى درخور ستايش و نفوذ سرشار وزير مختار اخير انگليس در ايران ، سر . دروموندولف بوده است .
ارزش خدمات و نتايج مطلوبى كه از فعاليتهاى بىانتهاى او حاصل آمده است شايد از جاروجنجال جرايد روسيه بهتر معلوم مىشود تا از مدح و تعريف رنگين يكى از هموطنانش و بنابراين غير از ارجاع خوانندگانم به مندرجات روزنامههاى مسكو و سنپطرزبورگ در اينجا تصديع بيشترى نميدهم .
به عقيدهء من تأثيرات مساعد رأى و دلالت صواب انگلستان در تهران كه بهيچوجه از روى غرض و خودخواهى نيست از آن جهت بوده است كه بر علاقهء صادقانه نسبت به خير و صلاح آن كشور مبتنى بوده است . اعليحضرت در مورد اعطاى امتياز كشتىرانى كارون و تأسيس بانك شاهنشاهى مراتب سمپاتى عملى خويش را ابراز داشتهاند و نظريهء همايونى راجع به نفوذ تجارتى انگلستان در ايران از دقتنظرى كه هنگام بازديد طرز كار و توليد دستگاههاى صنعتى ما در حين سفر
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 740
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص٧٤٠