غير از چند استثناى محدود ، دورهء استقلال نسبى همهء سركردههاى عمدهء مرزى سرآمده است . كرسى اين قبيل بزرگان محلى همه با مركز ارتباط تلگرافى دارد و براى پادشاه در صورت رغبت اين امكان عاجل هست كه در انتهاى ديگر خط حاضر شود . آن مسئلهء غامضى كه هنگام احراز مقام سلطنت بسال 1834 در زمان محمد شاه اتفاق افتاد كه لااقل سه تن مدعى باهم درصدد تصرف تختوتاج بودند و از كار همديگر نيز بىاطلاع ، ديگر امكان وقوع ندارد .
خبر كمترين حركت سركشى در اقصى نقطهء كشور آنا بوسيلهء تلگراف به پايتخت ميرسد و هنوز فتنه و آشوب نضجى نيافته قشون براى سركوبى آن به حركت درمىآيد و فقط غرش توپها شايد كافى است كه نقشهء سركشان احتمالى را نقش برآب كند . بعلاوه تلگراف از آزادى عمل فرمانداران سخت كاسته است و درحالىكه ايشان را پيوسته تحت مراقبت تهران قرار مىدهد اين امكان را هم پيش آورده است كه در هرمورد غامض و دشوارى از مركز كسب تكليف نمايند كه در وضع سابق بنابر شيوهء ايرانى رسم و راه كارشكنى و آزار براى مأموران محلى فراهم بود . بنابراين در زمرهء خدماتى كه انگلستان نثار شهريار كنونى كرده است همين وسيلهء تلگرافى است كه امكان وصول ماليات مرتب سالانه را كه مطلوب خاص خاطر همايونى است مقدور نموده و در خاموش كردن فتنههاى محلى و يا طغيانهاى مرزى بسيار مؤثر بوده و در سراسر خطهء ايران جديد او را سرور بىهمتا ساخته است .
اثر سوم را بايد روابط دوستانهاى محسوب داشت كه طى سى سال ارتباط رسمى و اجتماعى بين ايرانيان و افراد انگليسى پديد آمده است . اين مأموران كه در سراسر ايران پراكندهاند و غالبا با همهء طبقات مردم ارتباط دارند از فرماندارى كه در حين عبور به محل مأموريت خود با ايشان برخورد مىكند تا روستائى دهات مجاور كه پيوسته از كنار خط تلگراف در رفتوآمد است و گاهى نيز اطلاعات محدود طبى و يا راهنمائى و احسان جزئى ايشان نصيب او مىشود و بالاتر از همه
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 733
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص٧٣٣