آينده
اين بوده است وضع تجارت ايران و حوزهبندى آنكه در حدود امكان بشرح و تفصيل آن پرداختهام . اينك هرگاه توجه خود را بآينده معطوف سازيم از لحاظ يك نفر انگليسى شايد به صورت نمايانى مايهء تشويق و خوشبينى فراهم است . اصلاح بنادر اگر روزى موردتوجه و عمل واقع شود و ساختمان راههائى كه شروع كردهاند ، ايجاد خطوط آهن در آيندهء نسبتا دور همه در پيشرفت و تعالى كارها خاصه تجارت ايران و انگلستان تأثير فراوان خواهد داشت .
گاهى نزد خود همىانديشم كه اقدامات انفرادى در چنين زمينهء مساعدى سبب چه كارهاى عمدهاى خواهد شد . از رسوم ستودهء روسها تأسيس نمايشگاه مصنوعات خودشان است و اجناس را با مهارت بسيار انتخاب نموده نمايش مىدهند آنهم در شهرهاى مشرق زمين كه هنوز درست برسم و زندگانى غربى آشنائى حاصل نكردهاند . پس چرا ما هم نمايشگاهى از كالاهاى هند و انگليسى در تهران ترتيب ندهيم ؟ نمايندگان اطاقهاى تجارت و سياحان بازرگان يا افراد ورزيدهء عامل ، بهندرت ايران را محل فعاليتهاى اقتصادى خود برمىگزينند . بهنظر من در هيچ كشور ديگرى براى كاوش و تحقيقات و تخمين و دريافتن سبك و سليقهء محلى باندازهء ايران زمينه فراهم نيست . عرض باريكهء پارچهها يا طرح زمينه ، يا درجات رنگ يا پهناى حاشيه همه از لحاظ مردمى بسيار مشكلپسند و باذوق مانند ايرانيان اهميت حياتى فراوان دارد . بعلاوه ذوق و سليقه بسته به نقاط مختلف متفاوت است آنچه را كه در يكجا دوست دارند در محل ديگر موردپسند نيست و چيزى كه امروز شايان علاقه است شايد فردا ممنوع باشد . با توجه كافى نسبت به اين نكات و پىگيرى اقداماتى كه تاكنون نتايج نيكو داده است اميد است انگلستان بهرههاى درخشانى از تجارت آيندهء خود با ايران بدست آورد .