افزوده شود بهنظر من جمع كل تجارت ايران و هند و انگلستان بالغ بر 000 ر 000 ر 3 ليره خواهد شد كه از آن بيش از 000 ر 000 ر 2 ليره واردات انگلستان و هند به ايران است و بقيه صادرات از ايران .
مقدار تجارت ايران و روسيه
هيچ آمار تجارتى روس و ايران كه هراندازه تخمينى تنظيم يافته باشد نتايج بهتر و قابل مقايسه با ارقام بالا نمىتواند بدست دهد . از نشريات روسى كه قبلا نيز اشاره نمودم و ادارهء گمرك سنپطرزبورگ انتشار داد ، ارقام ذيل مربوط بسال 1889 ديده مىشود :
واردات ايران از روسيه
1 - از حدود قفقاز از طريق بادكوبه و آستارا :
محصولات غذائى / اجناس خام و نيمهساخته / چهارپايان / مصنوعات / جمع
341 ، 496 ليره / 760 ، 58 ليره / 189 ، 5 ليره / 718 ، 144 ليره / 908 ، 704 ليره
2 - از حاجى ترخان :
136 ، 56 ليره / 825 ، 8 ليره / 640 ليره / 411 ، 111 ليره / 012 ، 177 ليره
جمع كل 920 ، 881 ليره
صادرات ايران به روسيه
1 - از حدود قفقاز از بادكوبه و آستارا :
مواد غذائى / اجناس خام و نيمهساخته / چهارپايان / مصنوعات / جمع
811 ، 510 ليره / 692 ، 131 ليره / 229 ، 39 ليره / 627 ، 117 ليره / 359 ، 799 ليره
2 - از طريق حاجى ترخان :
096 ، 158 ليره / 683 ، 197 ليره / 5 ليره / 825 ، 9 ليره / 609 ، 365 ليره
جمع كل 968 ، 164 ، 1 ليره
در نشريهء مزبور تجارت ترانزيتى بين ايران و اروپا از طريق روسيه بشرح ذيل درج شده است :