لباسهاى پوستى 2000 ، كره 000 ، 10 ، حبوبات ، كشمش ، مازو ، كتيرا ، بادام ، كندر و تنباكو 000 ، 77 ليره مجموعا 000 ، 105 ليرهء عثمانى يا 500 ر 94 ليرهء انگليسى كه از آن مقدار مىگويند 000 ، 39 ليره اجناس وارداتى به خود عثمانى بوده كه مربوط بجادهء مورد بحث مىشود .
واردات تركيه به كردستان ايران در همان گزارش بقرار ذيل بوده : مازو 000 ، 10 ليرهء ترك ، پوست 5000 ، متفرقه 2000 جمع 000 ، 17 ليرهء ترك يا 300 ، 15 ليرهء انگليسى مجموع تجارت عثمانى و كردستان در اين ناحيه فقط 400 ر 50 ليرهء انگليسى قلمداد شده است كه مربوط به محصولات محلى است و بنابراين ربطى به كار تجارت انگليس و روس ندارد .
خلاصه
اينك بار ديگر سير خود را در نواحى مرزى ايران تمام و نقطه به نقطه عملكرد فعلى يا احتمالى تجارت خارجى را تشريح كردهام ، همانطورى كه همين كار را سابقا راجع بامكانات خطوط آهن كرده بودم . خلاصه كلام را هم مىتوان بشرح ذيل بيان كرد : در مناطق شمال غربى و شمال شرقى بدون هيچگونه انكار با نواحى روسيه سروكار داريم كه در پارهاى قسمتهاى آن رقابت شديد انگليس در ميان است . در منطقهء جنوبى تفوق انگليس نيك استوار شده است و رفته رفته نيز بيشتر مىشود . در منطقهء غربى آثار نفوذ تجارت انگلستان مشهود است و مىتوان آن را در آينده تقويت نمود . در حوزهء ميانه هم انگليسىها قويا پا در ميان نهاده و بهتدريج و پيوسته به بسط نفوذ خود مشغولاند . جمع ارزش تجارت انگليس را با ايران در آخرين آمار ادارهء تجارت انگلستان بشرح ذيل ذكر كردهاند :
صادرات به ايران 000 ، 363 ليره ، واردات از ايران 000 ، 104 ليره جمع كل 000 ، 467 ليره ، اما براى اين جانب انطباق ارقام مزبور با آنچه راجع به بنادر شخصا تحصيل و ذكر نمودم دور از امكان است .
گزارشهاى كنسولى حاكى است كه در سال 1889 صادرات انگلستان به ايران از قرار ذيل بوده : از طريق طرابوزان 040 ر 574 ليره ، بوشهر 452 ر 415