بار بود ) يا چيزهائى براى مصرف محلى در بغداد ( مثل تنباكو و روغن و ماهى تازه و خشك ) همين رقم 000 ، 300 ليرهء عثمانى يا 000 ، 270 ليرهء انگليسى گفته است و بنابر همين فرض مجموع تجارت ترانزيتى ايران را مىتوان 000 ، 540 ليرهء انگليسى تخمين نمود كه بهنظر او در حدود يك ربع تمام تجارت بغداد بود كه 000 ، 475 ، 2 ليره برآورد مىكرده است و عايدات گمركى آن را 000 ، 115 ليره محسوب مىداشته است .
خوشبختانه بعدا به دو منبع اطلاعات ديگر دسترسى يافتهام . ارقام گمركخانهء كرمانشاه در سال 1889 كموبيش با ارقام مذكور در فوق تطبيق مىنموده است بخصوص ارقام وارداتى به ايران با اطلاعات و اصل در بغداد انطباق داشته و ارزش آن با رعايت ارقام جزء جمعا 530 ، 232 ليره بوده است ، اما ارزش صادرات از ايران را از رقم احتمالى 000 ، 270 ليره به مبلغ محدود 266 ، 95 ليره در بغداد تقليل مىدادهاند كه بنابراين مجموع تجارت ترانزيتى از طريق بغداد 796 ، 327 ليره ميشده است . در خط بغداد - تهران تجارت كالاى انگليسى افزايش كلى دارد .
همان دلايلى كه مانع رسيدن روسيه به خليجفارس است در اين خط هم صدق مىكند و فقط از راه تبريز حوايج همدان و كرمانشاه را مىتواند فراهم سازد .
خلاصه بغداد هم جزو حيطهء خليجفارس بشمار ميرود و از اينرو در منطقهء نفوذ غيرقابل انكار انگلستان است .
17 - خط بغداد و كردستان ايران
مقدارى هم تجارت وارداتى و صادراتى بين بغداد و كردستان ايران ديده مىشود ، بخصوص با سنندج حاكمنشين اين ولايت كه چون غالبا از حوزهء گمركخانه وارد نمىشود ، بدست آوردن ارقام آن دور از امكان است ، ولى در مجلهء اطاق تجارت اسلامبول شمارهء 17 مه 1890 رونوشتى از گزارش درج شده است كه به وزير امور خارجهء عثمانى تسليم شده بود و در آنجا رقم تجارتى با كردستان ايران در سال 1889 بشرح ذيل بوده : صادرات فرش 000 ، 4 ليرهء ترك ، حيوانات بخصوص گوسفند 000 ، 10 ليره ، پشم 2000 ،