ايران باز شود . ضمنا با خشنودى خاطر خبر مىدهند كه راه ديگرى نيز از پايگاه متقدم انگليسى در چمن در ناحيهء پيشين از طريق سيستان به مشهد اخيرا افتتاح گرديده و اكنون در معرض استفاده است . درحالىكه سفر كاروانى بين بندرعباس و مشهد هفتاد و پنج تا نود روز طول مىكشد اين راه جديد در چهل روز طى مىشود و احتياجى هم به مسافرت طولانى دريا نيست ، بلكه خط آهن در اختيار است .
اميد است كه اين راه در آينده توسعهء بسيار حاصل كند .
حوزهء جنوبى :
12 - خط بندرعباس ، كرمان ، يزد و مشهد
اينك به نواحى شمالى كه خواه و ناخواه تابع نفوذ روسيه است و نفوذش در آن حدود بطورىكه دور از انتظار هم نيست بيشتر است ، ولى در مواردى نيز با جهد و تلاش بسيار از ناحيهء هند و انگلستان رقابتى در ميان است به منطقهء جنوبى يا بحرى عطف توجه مىكنيم كه در آنجا وزنهء قدرت به كلى و انحصارا از آن انگليسهاست . مجاورت بمبئى و دستهء قوى كشتىهاى تجارتى انگلستان و سياست استوار و هوشمندانه كه از ديرباز در اين نواحى آغاز و تعقيب شده است - تقريبا تنها منطقهء روابط تجارتى ايران و انگليس كه مصداق واقعى اين عنوان مىباشد وضع انحصارى تجارت را در خليجفارس به كشور ما داده و از اين پايگاه احتياجات شهرها و دهات جنوبى ايران و تا حدى نيز ايران مركزى بوجه غيرقابل تهديد تأمين مىشود .
13 - خط لنگه - لارستان
در امتداد ساحلى خليجفارس سه لنگرگاه بندرعباس لنگه و بوشهر واسطهء قسمت عمدهء تجارت هند و انگلستان با ايراناند .
در سال 1889 از مقدار 396 ر 114 تن محمولات كشتى كه به بندرعباس رسيده بود 496 ر 104 تن جنس انگليسى و در لنگه از 280 ، 119 تن 780 ، 82 تن و در بوشهر از 570 ، 118 تن 745 ، 111 تن آن انگليسى بوده است .
14 - خط بوشهر - شيراز - اصفهان
ارزش اقلام وارداتى و صادراتى از انگلستان و هندوستان يا برعكس كه انتشار يافته است از لحاظ مقياس تجارتى قابل اعتماد نيست ، زيراكه بعضى اجناس از قبيل قند مارسى و بلورآلات اتريشى