بعد از افتتاح خط آهن ماوراء بحر خزر اين جاده اهميت سابق را از دست داده است . درحالحاضر خراسان و شمال غربى افغانستان كالاى خود را بوسيلهء خط آهن ژنرال اننكف دريافت مىدارند . بنابراين ارقام مربوط به گز خيلى تقليل يافته و نمايندهء انگلستان در استراباد جمع واردات محلى از روسيه را واردات 900 ر 51 ليره نوشته است كه از آن مبلغ 090 ر 19 ليره كالاى روسى بوده و مجموع صادرات را 000 ر 20 ليره كه جمع كل 900 ر 71 ليره مىشود . راجع به تجارت مشهد در فصل مربوط به اين ايالت خاطرنشان كردم كه اجناس انگليسى كه از راه دور خشكى از طريق طرابوزان به تبريز و تهران مىرسيده در سال 1889 معادل 429 ر 23 ليره بود و كالاى هند و انگليسى كه از راه بندرعباس وارد شده است 871 ر 60 ليره بود ، ولى ارزش واردات روسيه در همان سال كه بيشتر از طريق عشقآباد و قوچان رسيد 408 ر 110 ليره بوده است . بعلاوه اشاره نمودم كه بواسطهء وضع ممتازى كه روسيه در اين حدود نسبت به انگلستان دارد رقابت كردن با اجناس ارزان قيمت روسى كه از راه نزديك وارد مىشود سخت دشوار است .
تفوق كلى تجارتى روسيه در خراسان موضوعى است كه هركس كه با آن سرزمين آشناست و از بازارهاى آن بىاطلاع نيست انكار نتواند كرد ، چنان كه نظرى سريع به نقشه ، اين حقيقت را آشكار خواهد نمود . بطورى كه گفتهام كار عمدهاى كه براى پيشرفت تجارت انگلستان در اين حدود قابل انجام است آن است كه توجه خود را به مناطق جنوبى مسير تجارت هند و انگلستان معطوف سازيم و امنيت راههاى مرتبط با خليجفارس كه درحالحاضر وضع ناهنجارى دارد بيشتر شود و نمايندهء كنسولى انگليس در بندرعباس ، كرمان و يزد تعيين و موجبات بسط تجارت بمبئى فراهم شود .
راههاى ترانزيت :
9 - مشهد به خيوه و بخارا
از مشهد تجارت ترانزيتى كالاهاى هند و انگليس بخصوص چاى به مقصد خيوه و بخارا برقرار است . از مبلغ 714 ر 123 -