نهفقط سهمى در تجارت آن حدود دارد ، بلكه قادر است بازار فروش را تقريبا كنترل كند . مسافت از مسكو تا تبريز بوسيلهء كوتاهترين راه - از طريق آستارا در ساحل بحر خزر - 1582 ميل است كه 214 ميل آن با كاروان طى مىشود . مسافت لندن تا تبريز از طريق طرابوزان 5176 ميل است كه 520 ميل آن راه كاروانى است .
هرگاه ارقام تبريز را با آمار طرابوزان مقايسه كنيم در سال 1889 نتيجه بقرار ذيل خواهد بود :
تبريز راه ترانزيتى طرابوزان به مقصد ايران و از آنجا
مجموع واردات 891 ر 853 ليره / واردات از انگلستان / 040 ر 574 ليره
مجموع صادرات / 456 ر 389 / ليره / صادرات به انگلستان / 100 ر 36 ليره
مجموع تجارت / 347 ر 243 ر 1 ليره / جمع / 140 ر 610 ليره
ملاحظه مىشود كه تقريبا 70 درصد واردات تبريز و 11 درصد صادرات آن يا نيمى از كل تجارت در دست انگليسىهاست . نتيجه با توجه به شرحى كه در فصل سابق آمده است بيشتر رضايتبخش خواهد نمود و در تنها زمينهاى كه روسيه قادر است خطر جديدى پيش آورد ، انگلستان درواقع حاكم بر ميدان كار است .
در همين دوره ارقام تجارتى روس با تبريز از طريق جلفا بنابر آمار رسمى عايدات تجارت خارجى روسيه در مرزهاى اروپائى و آسيائى آن كه در سنپطرزبورگ انتشار يافته است واردات را 220 ر 22 ليره و صادرات روسيه را 035 ر 120 ليره نام برده است .
3 - خط آستارا - تبريز
دو راه فرعى نيز به مقصد تبريز منتهى مىشود كه يكى كاملا جادهء روسى از بندر آستاراست كه بهيچوجه با وضع مساعدى كه دارد و درخور انتظار است از آن استفاده نمىشود . ارقام روسى راجع به تجارت اين راه در سال 1889 بقرار ذيل بوده : واردات روسيه 404 ر 52 ليره ، صادرات به روسيه 716 ر 198 ليره .
4 - خط اسكندريه - تبريز
ديگر راه كنارهء مديترانه است ، از طريق حلب