سابقا اجناس منچستر از طريق عثمانى به ايران مىرسيد حالا از انگلستان مستقيما به بمبئى و از آنجا به ايران حمل مىشود .
از طرف ديگر اين سرويس حملونقل كه ترقى آن از آبادانى بنادر جنوب و درآمد سرشار تجارتخانههاى ايرانى و اروپائى نيك آشكار و همچنين است افزايش عايدات سالانهء گمرك كه از اين بابت راههاى تجارتى شمال گرفتار بزرگترين مانع و مزاحمت شدهاند . اقليم سواحل جنوبى مخوف و طاقتفرساست .
مسافت بين بندرها و بازارها سخت طولانى است و گردنههاى بين راه در بدى ضرب المثل و مايهء وحشت است . در اينكه با وجود همهء اين موانع مختلف تجارت انگليس و هند ترقى نموده و زمينهء كار خود را توسعه داده است حاكى از هنر و همت در صنعت و كار است .
منطقهء ميانه
اين است وضع تفوق دو رقيب شمالى و جنوبى كه بسيار هم ريشهدار است ، بطورى كه نفوذ روس در يك طرف ، نفوذ متقابل انگليس را سمت ديگر دربر دارد و بين آن دو منطقهاى است كه طرفين با نظر رشك و حسادت سعى بر توسعهء زمينهء نفوذ خود در آن دارند و سرانجام كار كه هنوز هم تعيين نگرديده است از جهتى مشخص ميزان قدر و قدرت هركدام و ركن احتمالى وضع آيندهء هريك از طرفين مبارز است . در اين مقوله و مجادلهاى كه درگرفته است من با اين مزيت نيكو وارد مىشوم كه آشكار سازم تاكنون انگليسها در حيطهء كار رقيب پيشرفت بيشترى حاصل كردهاند تا ايشان در منطقهء نفوذ ما .
جمع صادرات ايران
اما پيش از آنكه شرح اين موضوع را باز نمايم كه درواقع جزئى از مسئله عمدهء تجارت ايران بطور كلى است ، در نظر دارم شرح اجمالى نيز بيان و تا سرحد امكان نظريهاى دربارهء ارزش كلى مسئلهء اخير اظهار كنم تا ميزانى از چگونگى آن غايت مطلوبى كه روس و انگليس راجع به آن مبارزه دارند ، بدست داده باشم . در فصل ديگرى مربوط بمنابع ايران شرحى در خصوص محصولات محلى اين سرزمين ذكر نمودهام كه بعد از رفع نيازهاى داخلى از لحاظ خوراك و پوشاك مردم آن ، مجموع صادراتش را به ديگر كشورها تشكيل مىدهد .