كمپانى هند شرقى
سپس چيزى اتفاق افتاد كه نهفقط در وضع قواى دول اروپائى بسيار مؤثر واقع گرديد ، بلكه اثرات آن تا اقصى نقاط مشرق زمين رسيد و غيرمستقيم به تسخير امپراتورى هند براى انگلستان در سال 1578 منجر شد .
تخت و تاج پرتغال و اسپانيا هر دو به فيليپ دوم رسيده بود و از آن پس پرتغال جزو دولت مقتدر ديگرى بشمار آمد و در سال 1588 نيز عظمت هر دو دولت و تفوق ايشان در دريا كه تا آن موقع با حريف نيرومندى درنيفتاده بودند با تارومار شدن آرماداى « 1 » شكستناپذير در درياى مانش پاك درهم شكست . از آن تاريخ به بعد است كه خيالات بلند انگلستان زمينهء پهناورترى را ايجاب كرده بوده است .
در سال 1591 يكدستگاه خصوصى تجارتى با خطهء شرق در لندن تأسيس يافت ، اما نتيجهاى دربر نداشت . سال بعد كشتى بزرگ پرتغالى بنام مادرهدى ديوس « 2 » كه بدست افرادى انگليسى افتاده بود در دورتموث ( ساحل جنوبى انگلستان ) لنگر انداخت . در اين كشتى علاوهبر مقدار معتنابهى كالاى تجارتى اوراق و اسناد تجارتى و راجع به متصرفات پرتغال در مشرق بدست آمد كه اساس كار پىگذارى كمپانى هند شرقى در زمان اليزابت بسال 1599 گرديد .
در 1598 خيالات دور و دراز انگليسىها از شنيدن اين موضوع چند برابر شد كه كورنليوس و انهوتمان تاجر هلندى كه در اثر قرض در ليسبون در زندان بود ضمن يادداشت تمام اخبار و اطلاعات تجارتى پرتغال را با شرق بدست آورد و انحصار كار ايشان را با مسافرتى از طريق دماغهء اميد بر باد داد . پس موقع آن رسيده بود كه با وجود تأخير ، انگلستان نيز قدم در ميان بگذارد . در 31 دسامبر 1600 كمپانى هند شرقى لندن كه با عنوان كلى كمپانى لندن يا كمپانى قديم مشهور شده ، اولين فرمان تأسيس شركت تجارتى را از ملكهء اليزابت دريافت داشت « 3 » . سال بعد نخستين هيأت شامل چهار كشتى به فرماندهى سر . جيمز لنكستر
هامش
( 1 ) - نيروى عظيم بحرى اسپانيا . م .
( 2 ) -Madre di Dios( 3 ) - بنابراين مراحل عمدهء پيشرفت كار كمپانى را بشرح ذيل مىتوان خلاصه كرد : فرمان اول راجع بدورهء 1600 تا 1612 صادر شده بود كه جيمز اول آن اجازه را در سال 1609 براى ابد مقرر نمود .