و تمام تجار انگليسى را از مسكو اخراج كرد و فقط آرخانگل را مستثنى ساخت .
يك قرن بعد بود كه در عهد پادشاهى اعتدالى و بدست كمپانى روسى اين نقشه مدت كوتاهى بمرحلهء اجرا درآمد .
جيلز هوبز « 1 »
در سال 1619 ما بنام جيلز هوبز برمىخوريم كه نمايندهء كمپانى هند شرقى بود و مديرانش او را مأمور كردند كه همان راه جنكين سن را به ايران از طريق مسكو و حاجى ترخان تعقيب كند . وى بعد از مسافرتى پرحادثه كه هفده ماه طول كشيد به اصفهان رسيد و پيشنهاد كرد كه جادهء شمالى از نو باز شود . در آن اوان پرتغالىها در ايران نفوذ تجارتى بسيار داشتند و عاقبت كار اين انگليسى نامدار را بشرح ذيل گفتهاند :
« حضرات گرامى ، اين تجارت ايرانى شما كه در روزگار صباوت است دشمنانى بسيار دارد ، تركها ، عربها ارامنه و پرتغالىهاى از خودراضى كه زبان دروغساز ايشان بكشور پادشاهى و ملت ما صدمهاى وارد نتواند كرد ، بلكه درگاه خداوند را متأذى مىدارد . اميد است نكبت و بدنامى نصيب خود ايشان خواهد گرديد » .
بلندپروازى فرانسوىها
هانواى مىنويسد كه در اوايل قرن هفدهم فرانسويها طرحى ريخته بودند كه راه تجارت به ايران و بحر خزر را از طريق آرخانگل و مسكو داير كنند . اين نقشه كه راجع به آن از ناحيهء ديگرى تأييد نديدهام و با ساير نقشههاى فرانسوى تفاوت دارد و در اينجا شرحش خواهد آمد به جائى نرسيد .
سفارت هلشتاين
اقدام ديگرى در تجديد كار جادهء شمالى از ناحيهء كاملا تازهاى آغاز شد . در اوايل قرن هفدهم كارخانههاى ابريشمسازى هلشتاين در اروپا مقام شامخى احراز كرده بودند . از اينرو بخاطر يكى از تجار هامبورگ بنام بروكمن خطور كرد كه با آوردن ابريشم خام ايران از راه مستقيم فوايد كلان
هامش
( 1 ) -Gils Hubbes