بسيار طولانى بين نقاط آباد و وقوع كوهستانهاى بزرگ ميان دريا و نواحى داخلى بدون شك و شبهه پيشرفت اين مملكت را دچار اشكال و تأخير مىسازد ، اما مانع بزرگتر بىحالى افراد و قصور و غفلت دولت است .
كسر و نقصانى كه در ستونهاى صادرات در برابر واردات كه در همهء آمار ما نيز چشمگير است گناه عامل ديگرى مگر تقصير خود ايشان نيست . با پيشرفت وسايل حملونقل و تهيهء نقشههاى جامع جادهها و حتى راههاى قاطررو در صورتى كه اميد ساختمان راهآهن از آمال سخت بعيد باشد و به جريان انداختن پول كاغذى و در عوض مانعتراشى ، تشويق تجارت خارجى از طريق مسيرهاى عمومى مانند رودخانهء كارون قادر است در ظرف چند سال انقلابى در وضع كارها ايجاد كند . اينها اقداماتى است كه اگر همت و ابتكار آن در ميان نباشد لااقل درخور حمايت است . آنچه تاكنون شده است و يا در دست اقدام است و يا امكان انجام آن در ميان است كه موجب بهرهبردارى از ثروت ملى و حمايت از كار تجارت بشود در فصول پيش كموبيش اشاره كردهام ، ولى در فصل آينده بوجه مبسوط بيان خواهد شد .
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 628
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص٦٢٨