بر كوزههاى قليان كه ضمن طرحهاى شرقى مناظرى نيز از زيبائى اروپائى دارد بهترين نمونه و آثارى است كه مانده است و آن هنوز در شيراز و بهبهان و اصفهان ساخته مىشود .
كاشان مركز صنعت مس و برنجسازى است كه بعضى از آنها براستى استادانه و زيباست و اجناس قلمزنى و برنجكارى اصفهان باآنكه از مصنوعات زبر و خشن بنارس هندوستان بهتر است به تقليد از طرحهاى قديمى براى بازارهاى اروپائى است . تيغههاى دمشقى خراسان و شيراز روزگارى شهرت بسيار داشت ، ولى ايرانيان جديد هفتتير را بر شمشير ترجيح مىنهند ، كموبيش يگانه محصول فلزى قيمتى قابل ذكر مصنوعات زنجان است . در شيراز قلمزنى استادانه و ممتاز بر استخوان و فلز و چوب الوان با نقش و نگارهاى ظريف ، نقاشى پشت آئينه و طراحى قلمدان مثل سابق عالى و درخشان نيست و اما بنابر سفارش خصوصى بوسيلهء صنعتكار محلى به شرط صبر فراوان هنوز اقلام ممتازى بدست مىآيد .
كندهكارى و منبتسازى از جهت صنعت ايرانى و قلمزنى هنوز بوجه نمايانى جالب توجه است و از اقسام سادهتر آن قاشق و شربتخورى كار آباده و گلپايگان است كه با چوب گلابى مىسازند و نيك ممتاز است .
خلاصه
در اينجا بررسى اين جانب راجع به محصولات صنعتى و مصنوعات دلپذير و همچنين صادرات ايران جديد پايان يافته است كه هرچند مطالعاتم دربارهء اقلام و موارد متعددى بوده اميدوارم كه درعينحال اطلاعات وافى در اين زمينه مذكور و علاقهء خواننده تحريك شده باشد . از آنچه بيان شد ملاحظه مىشود كه با وجود روزگار قرين انحطاطى كه در اين سرزمين است و مداقهاى در تاريخ ، اين حالت را به صورت بارزى نمودار مىسازد ، ايران نه فقط فاقد ثروت و استعداد نيست ، بلكه به حد وفور از منابع طبيعى برخوردار است كه اگر از آنچه دارد زر و سيمى نصيب او نشود بواسطهء اهمال و قصور خود اهالى است . وضع دشوار طبيعى آن از قبيل فقدان رودخانههائى كه كار حملونقل را تسهيل نمايد و مسافتهاى