ترديدى ندارم كه مرور زمان منابع معدنى بيشترى را در ايران كه هنوز بوجود آن پى نبردهاند نمايان خواهد ساخت . ارزش واقعى ذخاير زيرزمينى ايران انكارپذير نيست و قدر و قيمت آنها كاملا بسته به اين امر است كه معادن مزبور در كجا واقع شده باشد و هزينهء حمل مواد معدنى بوسيلهء قاطر و شتر تا ساحل دريا و يا نزديكترين بازار تا چهاندازه سنگين و يا سبك باشد . اين محظورات و همچنين وضع دشوار اقليمى ايران و مخارج هنگفت وارد كردن ماشينهاى لازم و طرز رفتار مأموران ايرانى همه مشكلاتى است كه در اين راه وجود دارد و فقط كسانى حد و ميزان آن را مىدانند كه دست در اين كار داشتهاند . هرگاه ممكن باشد كه زغال سنگ و مس به حد وافى استخراج شود باندازهاى كه احتياجات محلى را تأمين و زيادتر كند و اگر بتوان محصولات معدنى را با هزينه و كرايهء قليل به نقاط ساحلى و بنادر تحويل داد كه حمل و صدور آنها به بازارهاى اروپا و كشورهاى آسيائى تسهيل شود آنگاه بدون ترديد آيندهء درخشانى در پيش خواهد بود .
مصنوعات
بعد از منابع معدنى اينك به محصولات صنعتى ايران مىپردازم و مىتوان آن را دو طبقهء جداگانه كه لزوما از يكديگر متفاوت نيست تقسيم نمود از قبيل : منسوجات ابريشمى و پشمى يا پارچههاى نخى و كتانى و يا مصنوعات هنرى .
روىهمرفته كارخانه به معنى و دلالتى كه در اروپا مىشناسيم در ايران وجود ندارد . چندبرابر نمودن و صرفهجوئى كردن نيروى كار نفر بوسيلهء استعمال قوهء بخار يا نيروى آب در آنجا مجهول است . اين سرزمين از روزگار قديم بواسطهء مصنوعات و محصولات صنعتى و هنرى خود شهرت داشته است . با وجود ضعف استعداد محلى كه ناشى از ورود مصنوعات ارزان همانند اروپائى است باز آثار صنعت و كار ديرين از بين نرفته است ، اين مصنوعات مثل عهد قديم هنوز پرداختهء هنر و كار افراد خصوصى و يا فراهم ساختهء مكتب خاصى است .
در هيچ كشور ديگرى صنايع مانند ايران جنبهء محلى و اختصاصى ندارد و اين نهفقط از جهت ارزانى جنس در ناحيهء بخصوصى است ، بلكه در اثر سوابق