قم و اصفهان منابع زيرزمينى فراوان و از اقسام گوناگون دارد . سنگ آهن كه شامل 60 درصد فلز است و همچنين گروههاى مس در قمصر پيدا شده است كه گفتهاند لااقل 000 ، 100 تن از آن در دامنههاى كوهستان موجود است . رگههاى ممتاز مس و سنگ آهن در حوالى قهرود يافت مىشود . مىگويند اهالى سختگير قم مانع استعمال زغالسنگ در شهر مقدس خود مىباشند ، به اين عنوان كه مصرف آن فضاى حرم حضرت فاطمه را دودآلود خواهد كرد ، اما باحتمال قوى پرهيزكاران نسل آينده اين اندازه سختگير نخواهند بود .
سنگ آهن ممتازى كه 59 درصد فلز دارد در ناحيهء فريدن در شمال غربى اصفهان بدست آمده است . جيوه در رشتههاى زردكوه در شمال غربى اين شهر يافته مىشود . سنگ سرمه و نيكل و سنگ لاجورد هم سال گذشته در نزديكى انارك از نواحى نائين بين اصفهان و يزد كشف گرديده است . از سنگ سرمه به صورت گرد مادهاى فراهم مىشود كه به زبان علمى كليريوم و ايرانيان سرمه و عربها كحل مىنامند و آن در مشرق زمين بوسيلهء زنان براى زيبائى چشم زياد مورد استفاده است . نيكل و لاجورد در معادن كهنهء مسى كه گويا قرنهاى متمادى مورد بهرهبردارى بوده بدست آمده است . مس و سرب و گوگرد و پنبهء نسوز و قلع به مقادير زياد در ناحيهء انارك پيدا شده است كه بقرار معلوم بيش از اندازهء عادى غنى است .
6 - حدود ساحلى خليجفارس
در منطقهء جنوبى منابع معدنى متفاوتى هست و محصولات تازهاى از انواع مختلف در آنجاست . شايعات متمادى حاكى از اين است كه دشتستان و تپههاى جيزاقون در شمال شرقى بوشهر معادن فراوان زغال دارد و اميدوارى هم اين بود كه گزارشهاى مزبور صحيح باشد خاصه از آن جهت كه بوشهر در مجاورت آن و محل رفتوآمد كشتىها بوده است كه مىتوانستند زغال به قيمت مناسب خريدارى كنند « 1 » . تحقيقاتى كه تا حال در نارستان سى و پنج ميلى
هامش
( 1 ) - زغال سنگ كارديف را فعلا در بوشهر به قيمت از 33 تا 53 شلينگ هر تن مىفروشند ، قيمت متوسط در حدود 2 ليره است .