او قحطى پيش آيد . اين افراد كه خوراك كافى ندارند و موردتوجه و عنايتى بشمار نميروند مثل حشرات دستهدسته تلف مىشوند . وضع و كار كشاورزى در ايران پيشرفت فراوان حاصل خواهد كرد هرگاه دولت از اين نفرات حمايت كند و هرساله مبلغ كافى در راه اقتصاد واقعى و ذخيره كردن آب اختصاص بدهد .
در بسيارى از نقاط ايران هنگام سيلاب و طغيان مقادير كلى آب به هدر ميرود و يا در مردابها و گودالهاى صحرا فرومىريزد . مخازن بسيار سودمندى در كوهستانها مىتوان ساخت مانند همان سد و منبعى كه شاه عباس در نزديكى قهرود ساخته بود . اگر كسى علاقهمند باشد كه بركات اين قبيل مخزنها و منابع را به رأى العين ببيند نيك زيبنده است كه سفرى به جزيرهء سيلان بكند .
جمعيت
از موضوع بودجهء ايران اينك توجه خود را به منابع مادى و صنعتى آن معطوف مىكنم يعنى آن عوامل يا مزايائى كه در عمل موجب توليد ثروت است . نخستين ركن ثروت ملى ، مردم هر كشورند از اينرو اكنون من مسئلهء جمعيت اين سرزمين را بررسى مىكنم .
در نظر اين جانب جاى شك و شبهه نيست كه جمعيت ايران روزگارى خيلى بيشتر از مقدار فعلى بوده ، حتى اگر برآورد پنجاه مليون را كه بعضى از نويسندگان به عهد داريوش نسبت دادهاند مورد ترديد قرار دهيم و يا چهل مليون نفر را كه شاردن به دورهء صفويه منسوب داشته است باور نداريم باز ترديدى نيست كه جمعيت اين كشور سابقا بمراتب بيش از جمع سكنهء فعلى آن بوده است .
اين نظريه بر اظهارات جهانگردان و تاريخنويسان مبتنى نيست ، بلكه ناشى از مشهودات پيوسته عينى خود ماست .
شهرهاى ايران و دهات متروك و بازارهاى خالى و رشتههاى متعدد قناتهاى خراب و تأسيسات عمومى كه سابقا عامل عمدهء حاصلخيزى اراضى پهناورى بودند كه اكنون به حالت ويرانى افتادهاند و هزاران جريب زمينهاى زراعتى كه درحالحاضر به سنگلاخ و شنزار مبدل شدهاند همه حاكى از شواهد و آثارى است