3 - پيشكشىهاى فوقالعاده
ملكم ارزش اقلام تقديمى به حضور همايونى را بابت جريمه و مصادره و انعام و غيره معادل نصف پيشكشىهاى مرتب روز مولود تخمين زده بود ، ولى درواقع براى برآورد مبلغ جديد وسيلهاى در دست نيست ، زيراكه به صورت خصوصى تقديم و بىسروصدا به خزانهء بىانتها و صامت پادشاه وارد مىشود . و مىتوان اضافه نمود كه در وضع و حال فعلى نيز به نحوى از انحاء تقديم پيشكشى از ضروريات عمده است ، زيراكه اين تنها ممر و محلى است كه پادشاه قادر است از عهدهء پرداخت مصارف فوقالعادهء ملى مانند خريد اسلحه و كار جنگ برآيد ، و بايد يادآورى نمود كه تمام هزينههاى عمومى بوسيلهء موجودى ملى يا وام عمومى تأمين نمىشود ، بلكه از كيسهء اختصاصى شاه قابل پرداخت مىباشد ، نظريات او ( ملكم ) بهيچعنوان و ملاحظه قابل قبول نمىنمايد .
تنزل پول رايج
پيش از اينكه ارقام و جزئيات درآمد و مخارج دورهء فعلى را ذكر كنم بهتر است اين نكته را هم براى جلوگيرى از بروز اشتباه در حين مقايسه خاطرنشان سازم كه عوايد به قران يا تومان كه ده قران است ، در تمام اظهارنظرها در پانزده سال اخير علامت افزايش نشان مىدهد ، ولى اين اضافه بواسطهء تنزل پيوستهء پول نقره كه در اين اواخر قابل جلوگيرى بهنظر نميرسد ، فقط ظاهرى بوده است . در سال 1875 كه 25 قران يك ليره بود ، درآمد تخمينى 000 ، 750 ، 4 تومان برابر 000 ، 900 ، 1 ليره شد ، اما هنگامى كه قران معادل هر 35 قران يك ليره تنزل نموده است ، درآمد ملى 000 ، 500 ، 5 تومان كه از لحاظ صورت نمودار سه ربع ميليون ( تومان ) افزايش است ، فقط معادل با 000 ، 575 ، 1 ليره شده است .
مازاد
اضافهء مزبور را سه موجب تقليل مىدهد : 1 - بالغ بر 000 ، 000 ، 8 قران در سال از بابت بودجهء عايدات 2 - مخارج ساختمان و تعميرات قصرهاى شاهى در حوالى تهران ، هرساله در حدود 000 ، 000 ، 1 قران 3 - مخارج غير مترقب براى خريد اسلحه و سفرهاى دربارى و ديگر هزينهها كه بر اثر فرستادن