آنها امر قضاست كه براى حكام هيچچيزى بيشتر از اين خوشآيند نيست كه زدوخوردى در شهر يا خونخواهى يا جنايت يا دعوا در حوزهء فرماندارى آنها واقع شود ، چراكه بىدرنگ مأموران در محل وارد مىشوند و اصحاب مرافعه را جريمه مىكنند ، و اگر كار اختلاف دامنهدار شود ، از لحاظ ماليهء ولايت عين اغتنام و صلاح خواهد بود ، زيراكه همهء دستگاههاى مربوط به دادگسترى بايد پيوسته مرمت و تقويت شود .
از اين قبيل تمهيدات گوناگون كه حكام مىانديشند يكى راه دادن زنان بدكار است به محلى كه برايشان مجاز نبوده است بخصوص وقتى كه اين كار تاجر توانگرى را وادار مىكند كه در آنجا محرمانه بساط بزم برقرار سازد و بابت حق سكوت مبلغ زيادى بپردازد ، و بدينوسيلهها كسر مخارج دولتى جبران شود چون درواقع همهء كارها بىمايه فطير است .
2 - عايدات املاك شاهى
اينها اقلام عمدهء عوايدى بود كه به عنوان ماليات بر زمين يا افراد تعلق مىگيرد . چيز ديگرى كه از ساير اقلام چندان قابل تشخيص نيست ، اجارهاى است كه زارعين بابت املاك شاهى مىپردازند ، و آن از روزگار قديم پايهگذارى شده است ، و منوط به طرز تسهيم هزينهء زراعت بين دو طرف است كه قسمتى از محصول به اين نسبت دريافت و يا واگذار مىشود .
گاهى دولت بذر مىدهد و در ازاء آن قسمت عمدهاى از بهره را دريافت مىدارد ، ولى غالبا پادشاه مالك غيابى بيش نيست . شرايط و قرار كار بين دولت و مستأجران ظاهرا به نفع اين طبقه بهنظر ميرسد ، و اگر اجارهبها درست تأديه شود بهندرت از ايشان خلع يد پيش مىآيد . عوايد املاك شاهى تقريبا بطور كلى براى تأمين مقررى مستمرىبگيرها اختصاص دارد كه من در همين فصل راجع بايشان شرحى ذكر خواهم كرد .
3 - گمرك
در حدود يك پنجم ارزش جنس ، حقوق گمركى بر اجناس وارداتى و صادراتى برسم ماليات اخذ مىشود . در هر ولايت يا شهر يا ناحيه