است . در كرانههاى سيلان مراقبت شديد معمول مىشود ، و دولت فقط يكسال در ميان اجازهء صيد مىدهد ، درصورتىكه در سواحل خليج اثرى از نقصان اين محصول نيست ، و در سالهاى اخير محصولات فراوان بدست آمده و چون درعين حال قيمت آن نيز ترقى نموده است رونق و آبادانى شايانى در بنادر عربستان ديده مىشود و قايقهاى بزرگترى فراهم ساختهاند . اما غالبا اتفاق مىافتد كه ثمر و بهرهء اين كار كه بايستى بين صاحبان قايق و غواص و كارگر تقسيم گردد ، به كيسهء رباخواران سرازير مىشود كه با نرخ سنگين پول به اين افراد قرض ميدهند .
در هريك از سالهاى 1888 و 1889 جمع صادرات مرواريد بحرين و بنادر عربى خليجفارس به 430000 ليره رسيده است . دو سوم اين مقدار از گمركخانههاى بحرين صادر شده است . واردات عمدهء اين جزيره پارچههاى نخى ، خرما ، كشمش ، ادويه ، توتون و قهوه است . اين محل اختصاص ديگر بىنظيرى دارد و آن وجود چندين چشمهء آب شيرين است كه از ته دريا مىجوشد . اين چشمهها در عمق هجده پا و در چند ميلى ساحل پيدا شده است .
تاريخ « 1 »
تاريخ بحرين از زمانى كه ايران در سال 1622 پرتغالىها را از آنجا بيرون كرد ، دچار تغييرات پىدرپى شده است كه ناشى از اشتهاى حرص - آميز كشورهاى همجوار آن بوده است . در هر جنگ و نزاعى كه اعراب و ايرانيان و عثمانى به قصد احراز تفوق در خليجفارس راه انداختهاند ، دولت مبارز همواره نقشهء تصرف بحرين را در سر داشته و طرف فاتح بدون تفاوت درصدد بوده است كه آنجا را چون اولين غنيمت جنگى به چنگ آورد . فقط در اثر وجود و يا دخالت انگلستان ، از انجام اين مقاصد طمعكارانه ممانعت به عمل آمده است .
اين دولت كه با بحرين نيز معاهدهاى شبيه به عهدنامهء شيوخ ساحلى امضا نموده ، پيوسته اجراى كامل تعهدات را خواستار بوده و متقابلا هم حق خودمختارى جزيره را در مقابل هر قسم مداخلهء خارجى تأمين كرده است .
هامش
( 1 ) - مطالب اين فصل كه در حدود نود سال پيش نوشته شده است فقط جنبهء روايت و تاريخ دارد و از لحاظ ايران فاقد اثر و ارزش سياسى است . مترجم .