خيالات عالى دريائى نادر شاه
1 - در بحر خزر
از شواهد بارز نبوغ نادر شاه و از علايم نقشههاى بلندنظرانهء او يكى هم اين است كه در آن دورهء كوتاهى كه ايران را به مقام درجهاول نظامى در آسيا ارتقا داده بود درصدد برآمد كه براى اين كشور منزلت شامخ بحرى نيز احراز كند تا از اين راه تسلط ايران را در دو ساحل شمالى و جنوبى درياى خزر و خليجفارس تأمين كرده باشد . حسن تصادف در آبهاى درياى خزر ، وى از خدمت و كاردانى يك مرد زرنگ و جسور انگليسى برخوردار شد . وى جان التون از همكاران عمدهء يوناس هانواى بوده كه شرح زندگانى و كارش از موارد دراماتيك آن زمان شده است .
التون در سال 1779 - به ايران رفت و در شركت انگليسى مسكوى يا كمپانى تجارت با روسيه وارد خدمت گرديد ، سپس به ابتكار شخصى درصدد افتاد كه تجارت با ايران را از راه مسكو و حاجى ترخان داير كند ، ولى بواسطهء حسادتى كه در ميان افراد متعدد آن شركت اتفاق افتاد ، وى كه در تكاپوى كارهاى بزرگترى بود بهمنظور كشتىسازى به خدمت نادر شاه كه آن موقع در اوج اقتدار بود درآمد .
در ژانويه 1743 - او فرمانى گرفت كه مقام و مأموريتش را تسجيل كرد و لقب جمال بيك به او اعطا شد . مقاصد نادر شاه در تأسيس نيروى دريائى بحر خزر چهار چيز بود : وى مىخواست از عمليات راهزنى تركمنها در سواحل شرقى اين دريا جلوگيرى و لزگىهاى شورشى و سركش سواحل غربى آن را مجازات كند و مطيع سازد و انحصار تجارت را با حاجى ترخان تأمين و حق حاكميت ايران را حتى الامكان در اين درياى داخلى تثبيت نمايد .
سركار انگليسى خستگىناپذير در تعقيب كردن خيالات نادر شاه به جان و دل آماده بود . در تابستان 1743 بعد از سركشى سواحل شرقى درياى خزر از خليج استراباد تا جزيرهء چليكن و خليج بلخان در كشتى « ملكهء روس » كه خود او