و تجار شوشتر همكارى ايران را در اين زمينه تأمين كرد و سپس گزارشى به دولت خود و نامهاى هم به اطاق تجارت بمبئى فرستاد و هر دو طرف را به اجراى چنين برنامهاى ترغيب نمود . پريشانى امور در ايران مانع پيشرفت منظور گرديد . فقط سى سال بعد موضوع افتتاح رودخانهء كارون جهت تجارت خارجى مورد اقدامات رسمى بين لندن و تهران واقع شد .
در سال 1878 حسينقلى خان كه دومين ايلخانى مقتدر بختيارى است كه در اين قرن بهوجود آمده است به آقاى مكنزى كه از شركاى دستگاه عظيم تجارتى كمپانى گرى و پل مقيم بوشهر بود با همان زمينهء مساعدى كه سلف او به ليارد نموده بود در انجام اين منظور پيشنهاد همكارى داد و كمپانى مزبور حاضر شد كه در اين رودخانه كشتىرانى تأسيس كند ، اما اقدام خودسرانهء حضرات بختيارى و قدرت بيش از اندازهء آنها حكومت مركزى را ناخوش آمد و از صدور اجازه خوددارى شد .
دوست ليارد در زندان تهران جان داده است ، دوست مكنزى را هم ظل السلطان در اصفهان نابود كرد . ضمن هفده سال رفتار كج دارومريز بىحاصل ديپلماتيك كه با انواع مكر و فريب شرقى توأم بود ناگهان فرانسوىها در عرصهء كار ظاهر شدند و حق انحصارى كشتىرانى كارون و بهرهبردارى اراضى مجاور آن را بدست آوردند « 1 » . حل نهائى اين مسئله بوسيلهء دستيارى موفقيتآميز سر . اچ .
دروموندولف با صدور فرمان از طرف شاه در اكتبر 1888 تحت شرايطى كه بىرنجش و ناراحتى نبوده است مقدور و رودخانهء كارون براى رفتوآمد كشتىهاى تجارتى همهء كشورها باز شده است .
اقدام شركت لينچ
بعد از تحصيل اجازهء كذائى شركت برادران لينچ ،
هامش
( 1 ) - اين امتياز كه دوبار اعطا و دو دفعه هم بين 1876 و 1878 ملغى شد با اعمال نفوذ دكتر تولوزان پزشك فرانسوى شاه و كمك قدرتآميز روسها در تهران تحصيل و قرار شده بود كه سد اهواز را با دريچههائى تجديد بنا كنند ( فرانسه حق انحصارى كشتىرانى داشته باشد ) و اراضى اطراف را آبيارى و حتى از جنگلها و معادن بهرهبردارى كند . مهندس فرانسوى هم براى تهيهء گزارش راجع به آبشارهاى اهواز اعزام و بدينمناسبت سرويس كشتىرانى بين مارسى و بصره تأسيس و مأمورى فرانسوى در محمره تعيين شد .