او در مقابل مداخلهء فرماندار دولتى و مأمور ماليات رو به زوال است . عدهاى هم در مناطق داخلى زندگى مىكنند كه اصل و ريشهء آنها درست معلوم نيست و وفادارى و علاقهء ايشان نيز ترديدآميز است . اين افراد در كوهستانهاى اجدادى خود رسم و روش ايلى و قومى خود را تاكنون محفوظ داشتهاند و با طرز زندگى آواره و آزاد عمر مىگذرانند بعلاوه شهرنشينهائى كه نيمى فارسى و نيمى تازىاند و اخلاق و رفتار آنها مثل اصل و تبار ايشان مختلف است . اين عناصر گوناگون تابلو دراماتيكى حاوى اضداد بارز مىباشند و ترديدى نيست كه چنين وضع و حالتى با ورود رقيب بيگانهاى مانند انگلستان در صحنهء كار ، ناگزير غامضتر خواهد گرديد .
رودخانهء كارون
در كتابهاى معتبر جغرافيا كارون را يگانه رودخانهء قابل كشتىرانى ايران نام بردهاند و آن از كوههاى پيچيدهء مغرب اصفهان سرچشمه مىگيرد و از اين محل مسيرش را در فصل سابق اجمالا نشان دادم . اين رودخانه از شرق به غرب جارى است و از ميان گردنهها و دشتهاى بلند مىگذرد تا در تپههاى شمالى شوشتر ظاهر و از آنجا با انحراف شديدى به سمت جنوب جارى مىشود و بعد از آراستن اين شهر با آسيابهائى كه در تاريخ باعث اشتهار آن گرديده است - هرچند كه فعلا در حال ويرانى است باز خالى از تماشا نيست - جريان مارپيچى خود را در صحراهاى رسوبى كه تا شط العرب و خليجفارس امتداد دارد تعقيب مىكند و در بين راه نهر بندقير و آب دز يا رودخانهء دزفول به آن مىپيوندد و قدرى پائينتر جريان رودخانه بواسطهء آبشار معروف اهواز قطع و بدينجهت در كار كشتى - رانى مانعى ايجاد مىشود . محمره بندرى در كنار اين رودخانه است كه در مصب كه چهل ميل پايينتر است با آب مشترك فرات و دجله در فاو وارد خليج فارس مىشود .
مجراهاى قديمى
راجع به تاريخ باستان و اختلاف نظر دربارهء مجراى اصلى اوله « 1 » و اولئوس و كوپراتس و چواسپس و پسىتيگريس و تطبيق آنها با
هامش
( 1 ) -Ulai