فصل بيست و پنجم رودخانهء كارون
حوزهء كارون
در فصل گذشته اطلاعاتى راجع به ولايات خوزستان و لرستان و سكنهء خاص و سلحشور اين سرزمين و دربارهء امور محلى و سياست خارجى كه با وضع ايشان مربوط است عرضه داشتهام . اينك به شرح مسافرتم از طريق رودخانهء كارون تا شهر عقبمانده و مركز تعصب يعنى شوشتر مىپردازم . راجع به اين رودخانه و مناظر اطراف آن و افرادى كه در اين حوالى سكونت دارند گفتنىها بسيار است كه مايهء تفاوت و امتياز اين ناحيه با ديگر نقاط ايران مىباشد .
عدهء معدودى از انگليسىها به اين منطقه رفتهاند و تعداد كمترى راجع به وضع اين گوشهء بسيار جالبتوجه قلمرو شهريارى آثارى باقى گذاشتهاند ، و كسانى هم كه چيزى نوشتهاند به شرح مشاهدات خود توأم با داستانهائى دلانگيز پرداختهاند كه اهل پژوهش با آن آشنائى دارند ، ولى عامهء مردم روىهمرفته از چگونگى آن بىاطلاعاند .
وضع اين منطقه از تاريخ تحرير آثار مزبور به كلى تغيير يافته است و درام زندگى در آنجا سريعا به پايان نزديك مىشود و اوراق كهنهء اين دفتر دير يا زود كاملا بسته خواهد شد .
در اين ناحيه طوايف ساحلنشين ، شيخى دارند كه استقلال نسبى دارد و گذران