توجه و بىاهميت دزفول واقع گرديده است ( دزفول - دزپل ) . اين نام بواسطهء پل باشكوه مجاور آنجاست كه بدون شك به دورهء ساسانيان متعلق است . قسمت زيرين اين پل از سنگ است و قسمت فوقانى كه آجرى است ظاهرا قديمتر مىنمايد ، 430 يا رد طول و بيست و دو طاق به شكل و اندازهء مختلف دارد و مثل پل ديگرى در همان حدود به وضع خراب افتاده است .
دوتا از طاقها اخيرا فروريخته است ، اما در شوشتر ارتباط بين دو ساحل برقرار است . در طرف سرچشمهء رودخانه چند آسياب بر صخرهها ساختهاند كه بوسيلهء پلهاى سستبنياد يا سنگفرش به هم مربوط شده است . اين آسيابها بوسيلهء جريان رودخانه كار مىكند و منظرهء ديدنى دارد . دزفول از چندين جهت با شوشتر متفاوت است ( فاصلهء بين آن دو تقريبا چهل ميل است ) از اينرو من شرح مبسوطى ذكر خواهم كرد و خوانندگانم را به فصل آينده مراجعه مىدهم كه شرح مشاهدات خودم ذكر خواهد شد .
جمعيت دزفول كه روزى از شوشتر هم بيشتر بود ، مىگويند حالا تقريبا دو برابر سكنهء شهر ديگر است . هردو شهر جماعت مقدسان اما متعصب دارند و وضع و محيط شهر در هردو كموبيش يكى است و از لحاظ ساختمانى هم باهم فرق ندارند .
در هردو كسب و تجارت بهحالت ركود است و مانند ديگر جاهاى مشابه رو به انحطاط چارهناپذير .
عمدهترين محصول محلى در دزفول نيلسازى است كه مىگويند 120 كارخانه دارد و باآنكه بوسيلهء مسير آب دز و كارون كه از آن حدود جارى است مىتوان براى حملونقل بار استفاده و بدينوسيله ميزان صادراتش را دو سه برابر نمود ، باز در اثر غفلت و نادانى بازرگانان محلى درحالحاضر اجناس را از جادههاى خاكى تا لنگرگاه عماره در كنار دجله مىبرند و اجناس هم از بصره تا همينجا بوسيلهء رودخانه مىآورند و هر ماه دو بار به مقصد دزفول حمل مىكنند .
ايران وقضيهء ايران ( فارسي ) — صفحة 371
مساهمون: جورج ناتانيل كرزن
ص٣٧١