بانفوذ يزد است بهرهمند مىشوند . منافع انگلستان متناوبا حفظ و حمايت نشده است هرچند كه انتصاب يك مأمور كنسولى در آنجا در پيشرفت كار تجارت ما مؤثر خواهد بود ، اخيرا شركت هوتزو كمپانى زيگلر نمايندگى در اين شهر تعيين كردهاند .
مقدار كلى اجناس از راه يزد به مشهد و سبزوار و حتى كاشان و تهران حمل مىشود .
عايدات و حكومت
در سال 1870 عايدات يزد را فقط 000 / 100 تومان تخمين زده بودند ، ولى در 1888 حكومت آنجا را به 000 / 250 تومان و گمرك را به 000 / 47 تومان به اجاره واگذار كردند . پيش از آنكه ظل السلطان در سال 1888 مغضوب شود ، يزد جزو حكومت او بود ، سپس از ايالت فارس جدا شد و عماد الدوله كه شخص باكفايتى بود به حكومت آنجا منصوب گرديد . در سال 1890 حكومت يزد را بار ديگر به ظل السلطان دادند و او فرزند خود را به فرماندارى آنجا گماشت . اين شهر پستخانهاى دارد كه هرهفته يكبار ، نامههاى به مقصد بندرعباس و بوشهر را حمل مىكند و تلگرافخانهاى كه با يك رشته سيم دستگاه ايرانى با كرمان و اصفهان مربوط است .
تاريخ كرمان
از يزد رشتهء كلام را به كرمان مىكشانم . اين دو شهر بوسيلهء دو جاده كه طول تقريبا متساوى دارند و 220 ميل است بهم مربوط مىشوند يكى از طريق بافق در شمال و ديگر از راه كرمانشاهان « 1 » كه در جنوب سلسلههاى كوهستانى است و بىانقطاع از يك شهر تا شهر ديگر امتداد مىيابد .
كرمان همان كارمانياى قدماست و در حاشيهء صحراى كبير و در نقطهء تلاقى چهار جادهء عمدهء جنوبى و شرقى واقع شده و به همين مناسبت همواره بازار بزرگ تجارتى و مسير حملونقل اجناس بين خليجفارس و بازارهاى مهم خراسان و بخارا و بلخ بوده است .
بانى اين شهر معلوم نيست ، اما در روزگار سابق وسعت و اهميت آن را بارها خاطرنشان كردهاند . يزدگرد آخرين پادشاه ساسانى به آنجا گريخت و در
هامش
( 1 ) - مىگويند شاه عباس شبى ناشناس در اين آبادى بسر برده بود ، وقتى كه گنجعلى خان حاكم كرمان از اين جريان آگاه مىشود و با تشريفات تمام ورود شاه را به كرمان تقاضا مىكند شاه عباس مىگويد كرمان شاه آنجاست كه به همين نام كرمانشاهان شهرت مىيابد . م .