و درست هم معلوم نيست كه چه عده روستائىاند و چه عده ديگر فقط شهرنشين « 1 » .
در شهر مدرسهء اختصاصى و موبد عالى مقام دارند و يكى از شهريان در كار ايشان سمت برترى دارد . آنها چهار آتشكده دارند كه محرمانه در خانههاى خود آتش جاويدان را پايدار نگاه داشتهاند . چند دخمه و برج خاموشى بر تپههاى اطراف دارند ، بعضى از ايشان تبعهء انگليس شدهاند و از هندوستان بازآمدهاند و نسبت به اين پيوستگى و ارتباط افتخار مىورزند .
يكى از بازرگانهاى برجستهء آنها اردشير مهربان است كه نيك شهرت دارد ، با وجود اين ثروت و سرافرازى باز اين جماعت همواره دچار صدمه شدهاند و هنوز هم از خطر آزار آزاد نيستند . در زندگانى روزانه و امور تجارتى از محروميتها صدمه مىكشند . چند سال پيش باج سنگينى بر آنها تحميل شد كه درنتيجه بسيارى از آنها جلاى شهر و ديار كردهاند « 2 » . در بيست سال اخير يكى از زردشتىهاى نامى به تحريك عدهاى آشكارا در شهر بقتل رسيده است و جانىها از مكافات عمل خود رستهاند .
ايشان ناگزيرند جامههاى كمرنگ بپوشند و در شهر حق اسبسوارى يا دكاندارى و اجازهء تصاحب خانههاى عالى ندارند و هنگامى كه استملاك مىكنند ناچارند بيشتر از مسلمانها بها پرداخت نمايند و به پنهانى داشتن وسايل كار و زندگى خويش مجبور مىباشند و از بيم اقدامات خصومتآميز ، كارهاى تجارتى خود را مكتوم مىدارند و در حين عبور از كوچه و خيابان هيچگاه از امكان حمله و بىحرمتى در امان نيستند . در سالهاى اخير همكيشان ايشان از بمبئى انجمنى براى حمايت از وضع و منافع آنها ترتيب دادهاند .
يزد بازار بزرگ تجارت
در حدود پنجاه سال پيش زردشتيان يزد ، باب تجارت را با هندوستان باز كردند كه از آن پس به ميزان اهميتآميزى خيلى ترقى نموده
هامش
( 1 ) - در سال 1879 ژنرال شيندار عدهء زردشتىها را در اين شهر 1240 نفر و در 22 دهكدهء اطراف 5240 تن و جمعا 6480 نفر يافته بود .
( 2 ) - جزيه كه مايهء گرفتارى بسيار بود ، سرانجام از طرف ناصر الدين شاه به سال 1882 در اثر اقدام و پافشارى دولت انگليس لغو شد .